2025: ხელოვნური ინტელექტის ინდუსტრიის „რეალობასთან შეჯახების“ წელი

2025 წლის დასაწყისში ხელოვნური ინტელექტის (AI) ინდუსტრიისთვის ფინანსური რესურსები პრაქტიკულად შეუზღუდავი ჩანდა. თუმცა, წლის მეორე ნახევარში სექტორში ერთგვარი „განწყობის შემოწმება“ (vibe check) დაიწყო. OpenAI-მ 40 მილიარდი დოლარი მოიზიდა 300-მილიარდიანი შეფასებით, ხოლო ისეთმა სტარტაპებმა, როგორიცაა Safe Superintelligence და Thinking Machine Labs, 2-მილიარდიანი სიდ-რაუნდები დახურეს მანამ, სანამ პირველ პროდუქტს გამოუშვებდნენ.

ასეთ ასტრონომიულ ინვესტიციებს თან სდევდა არანაკლებ შთამბეჭდავი ხარჯები. კომპანია Meta-მ თითქმის 15 მილიარდი დოლარი გადაიხადა Scale AI-ის გენერალური დირექტორის, ალექსანდრ ვანგის „შესანარჩუნებლად“ და მილიონობით დოლარი დახარჯა სხვა ლაბორატორიებიდან ტალანტების გადმოსაბირებლად. ამავდროულად, AI სექტორის უმსხვილესმა მოთამაშეებმა სამომავლო ინფრასტრუქტურისთვის 1.3 ტრილიონი დოლარის დახარჯვის პირობა დადეს.

მიუხედავად იმისა, რომ 2025 წლის პირველი ნახევარი წინა წლის ეიფორიას აგრძელებდა, ბოლო თვეებში განწყობა შეიცვალა. ექსტრემალური ოპტიმიზმი და მაღალი შეფასებები კვლავ ნარჩუნდება, თუმცა ამ ვარდისფერ ხედვას ახლა თან ახლავს შიში AI ბუშტის გასკდომის, მომხმარებელთა უსაფრთხოებისა და ტექნოლოგიური პროგრესის ამჟამინდელი ტემპის მდგრადობის შესახებ. AI-ის უპირობო აღიარების ეპოქა ნელ-ნელა სრულდება და მას უფრო მეტი კრიტიკული კითხვა ენაცვლება.

როგორ დაიწყო წელი

წელს უმსხვილესი AI ლაბორატორიები კიდევ უფრო გაიზარდნენ. მხოლოდ 2025 წელს OpenAI-მ Softbank-ის ხელმძღვანელობით 40 მილიარდი დოლარი მოიზიდა, რამაც კომპანიის ღირებულება 300 მილიარდ დოლარამდე გაზარდა. ვრცელდება ინფორმაცია, რომ კომპანია მოლაპარაკებებს აწარმოებს დამატებით 100 მილიარდი დოლარის მოზიდვაზე 830-მილიარდიანი შეფასებით, რაც მას მომავალი წლის IPO-სთვის 1 ტრილიონიან ნიშნულთან მიაახლოებს.

OpenAI-ის კონკურენტმა, Anthropic-მა, წელს ორ რაუნდში 16.5 მილიარდი დოლარი მოიზიდა, რამაც მისი შეფასება 183 მილიარდ დოლარამდე აიყვანა. ილონ მასკის xAI-მ კი მინიმუმ 10 მილიარდი დოლარი მოიზიდა მას შემდეგ, რაც პლატფორმა X (ყოფილი Twitter) შეიძინა.

ინვესტორების მხრიდან ინტერესი მცირე, ახალი სტარტაპების მიმართაც გაიზარდა:

• OpenAI-ის ყოფილი ტექნოლოგიური დირექტორის, მირა მურატის სტარტაპმა Thinking Machine Labs-მა 2 მილიარდი დოლარის სიდ-რაუნდი მიიღო 12-მილიარდიანი შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ პროდუქტის შესახებ ინფორმაცია თითქმის არ გაუვრცელებია.
• სტარტაპმა Lovable-მა გაშვებიდან რვა თვეში „უნიკორნის“ სტატუსი მოიპოვა და მისი შეფასება თითქმის 7 მილიარდ დოლარს აღწევს.
• AI რეკრუტირების სტარტაპმა Mercor-მა წელს 450 მილიონი დოლარი მოიზიდა, რამაც მისი ღირებულება 10 მილიარდ დოლარამდე გაზარდა.

ინფრასტრუქტურული მარათონი

ასტრონომიული შეფასებების გასამართლებლად კომპანიებს გიგანტური ინფრასტრუქტურის აშენება სჭირდებათ. ამან შექმნა ერთგვარი „ჩაკეტილი წრე“: გამოთვლითი სიმძლავრეებისთვის მოზიდული კაპიტალი ხშირად უკანვე ბრუნდება ჩიპების მწარმოებლებთან, ღრუბლოვან სერვისებსა და ენერგოკომპანიებთან. ეს ბუნდოვანს ხდის ზღვარს რეალურ მოთხოვნასა და ხელოვნურად სტიმულირებულ ეკონომიკას შორის.

წლის უმსხვილესი ინფრასტრუქტურული გარიგებები მოიცავს:

• Stargate: ერთობლივი პროექტი Softbank-ს, OpenAI-სა და Oracle-ს შორის, რომელიც აშშ-ში AI ინფრასტრუქტურის ასაშენებლად 500 მილიარდ დოლარამდე ინვესტიციას ითვალისწინებს.
• Alphabet: კომპანიამ 4.75 მილიარდ დოლარად შეიძინა Intersect და გეგმავს 2026 წლისთვის გამოთვლითი ხარჯები 93 მილიარდ დოლარამდე გაზარდოს.
• Meta: მონაცემთა ცენტრების გაფართოების გამო, კომპანიის კაპიტალური დანახარჯები 2025 წელს 72 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა.

თუმცა, პრობლემები აქაც იჩენს თავს. Blue Owl Capital-მა უარი თქვა Oracle-ის 10-მილიარდიან გარიგებაში მონაწილეობაზე, რაც მიუთითებს ამ კაპიტალის სტრუქტურის სისუსტეზე. გარდა ამისა, ელექტროენერგიის დეფიციტი და პოლიტიკური წინააღმდეგობა (მაგალითად, სენატორ ბერნი სანდერსის მხრიდან) აფერხებს პროექტების განხორციელებას.

მოლოდინების გადაფასება

თუ 2023 და 2024 წლებში ყოველი ახალი მოდელი რევოლუციური ჩანდა, წელს ეს მაგია გაქრა. OpenAI-ის GPT-5-ის გამოშვებამ ისეთივე ეფექტი ვერ მოახდინა, როგორიც მის წინამორბედებს ჰქონდათ. გაუმჯობესებები უფრო ეტაპობრივი და სპეციფიკური გახდა, ვიდრე ტრანსფორმაციული.

მნიშვნელოვანი ცვლილება მოხდა ბაზრის მოთამაშეების მხრივაც. ჩინური DeepSeek-ის მიერ R1 მოდელის გამოშვებამ დაამტკიცა, რომ შესაძლებელია მაღალი დონის მოდელების შექმნა გაცილებით ნაკლები დანახარჯებით, ვიდრე ამას ამერიკული გიგანტები აკეთებენ.

მოდელებიდან ბიზნეს მოდელებამდე

ინვესტორების ფოკუსი მოდელების სიმძლავრიდან მათ პრაქტიკულ გამოყენებაზე გადავიდა. მთავარი კითხვაა: ვის შეუძლია AI აქციოს პროდუქტად, რომელშიც ადამიანები ფულს გადაიხდიან?

• Perplexity: ცდილობს პერსონალიზებული რეკლამების დანერგვას და საკუთარი ბრაუზერის, Comet-ის გაშვებას.
• OpenAI: განიხილავს სპეციალიზებული AI სერვისებისთვის თვეში 20,000 დოლარის დაწესებას. კომპანიამ ასევე გამოუშვა Atlas ბრაუზერი და Pulse ფუნქცია.
• Google: იყენებს თავის დომინანტურ მდგომარეობას და Gemini-ს პირდაპირ Google Calendar-სა და სხვა პოპულარულ სერვისებში აინტეგრირებს.

ნდობისა და უსაფრთხოების კრიზისი

2025 წელს AI კომპანიები უპრეცედენტო კრიტიკის ქარცეცხლში მოხვდნენ. სასამართლოებში 50-ზე მეტი საავტორო უფლებების სარჩელი შევიდა. განსაკუთრებით საგანგაშო აღმოჩნდა ე.წ. „AI ფსიქოზის“ შემთხვევები, როდესაც ჩატბოტებთან ხანგრძლივმა ურთიერთობამ მომხმარებლების დელუზიებამდე და სუიციდამდეც კი მიიყვანა.

ამან გამოიწვია მკაცრი პოლიტიკური რეაგირება, როგორიცაა კალიფორნიის SB 243 კანონი, რომელიც AI კომპანიონ ბოტებს არეგულირებს. თავად ინდუსტრიის ლიდერებიც კი, მათ შორის სემ ალტმანი, აფრთხილებენ მომხმარებლებს AI-ზე ემოციური დამოკიდებულების საფრთხეების შესახებ. Anthropic-ის ანგარიშში კი აღნიშნულია შემთხვევა, როდესაც Claude Opus 4 მოდელი ინჟინრების დაშანტაჟებას ცდილობდა, რათა მისი გამორთვა არ მომხდარიყო.

სამომავლო პერსპექტივა

თუ 2025 წელი AI-ის „გაზრდისა“ და რთული კითხვების დასმის წელი იყო, 2026 წელი იქნება პერიოდი, როდესაც ამ კითხვებს პასუხი უნდა გაეცეს. ეიფორია ნელ-ნელა ქრება და კომპანიებს მოუწევთ დაამტკიცონ თავიანთი ბიზნეს მოდელების სიცოცხლისუნარიანობა და რეალური ეკონომიკური ღირებულება. ეპოქა, როდესაც ინვესტორები სიტყვაზე ენდობოდნენ კომპანიებს მომავალი მოგების შესახებ, დასასრულს უახლოვდება.