CFS-ის ბრენდონ სორბომი და Helion-ის დევიდ კირტლი TechCrunch Disrupt 2026-ს შეუერთდებიან

ათწლეულების განმავლობაში კომერციული თერმობირთვული ენერგია (fusion power) მიუღწეველ მიზნად ითვლებოდა. თუმცა, დღეს ორი წამყვანი კომპანია ამ მიმართულებით კონკრეტულ ნაბიჯებს დგამს: მათი მიზანია თერმობირთვული სინთეზით გენერირებული ელექტროენერგიის საერთო ქსელში ჩართვა. Commonwealth Fusion Systems (CFS) ამჟამად აშენებს SPARC-ს — სადემონსტრაციო თერმობირთვულ მოწყობილობას, რომელმაც გზა უნდა გაუკაფოს კომპანიის პირველ კომერციულ ელექტროსადგურს, სახელწოდებით ARC.

პარალელურად, კომპანია Helion ავითარებს Orion-ს — 50-მეგავატიან თერმობირთვულ ელექტროსადგურს. პროექტის გეგმის მიხედვით, აღნიშნულმა სადგურმა Microsoft-ის ელექტროენერგიით მომარაგება 2028 წლიდან უნდა დაიწყოს.

მათთვის, ვისაც სურს გაიგოს, თუ რა ბარიერები არსებობს დღევანდელ სამეცნიერო მიღწევებსა და კომერციულ ენერგოწარმოებას შორის, Disrupt-ის ბილეთების შეძენა უკვე შესაძლებელია. სპეციალური შეთავაზების ფარგლებში, პარტნიორისთვის, თანადამფუძნებლისთვის ან კოლეგისთვის მეორე ბილეთზე 50%-იანი ფასდაკლება მოქმედებს. ეს არის შესაძლებლობა, ერთად გაეცნოთ იმ ინსაიტებს, რომლებიც თერმობირთვული ენერგიის მომავალს განსაზღვრავს.

თერმობირთვული სინთეზის გადაყვანა მეცნიერებიდან კომერციულ ენერგიაში

ბრენდონ სორბომმა CFS 2018 წელს დააფუძნა იმ მიზნით, რომ თერმობირთვული ენერგიის კომერციალიზაციით კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანოს. როგორც კომპანიის მთავარი მეცნიერი, ის ხელმძღვანელობს სამეცნიერო მიმართულებას, კვლევებსა და განვითარებას (R&D) და მონაწილეობს ARC-ის დიზაინის დახვეწაში. აღნიშნული იდეა მის მიერ მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში (MIT) ჩატარებულ კვლევებს ეფუძნება, სადაც სორბომი იყო ARC-ის ორიგინალური დიზაინის შესახებ მომზადებული ნაშრომის წამყვანი ავტორი ბირთვული მეცნიერებისა და ინჟინერიის დოქტორის ხარისხის მიღებისას.

დღეს CFS აქტიურად მუშაობს ARC-ის შექმნაზე SPARC-ის, კომპანიის სადემონსტრაციო მოწყობილობის მეშვეობით. აპრილში CFS გახდა პირველი თერმობირთვული ენერგიის კომპანია, რომელმაც განაცხადი შეიტანა PJM Interconnection-ში — აშშ-ის უმსხვილეს საბითუმო ელექტროენერგიის ბაზარზე. ეს აუცილებელი ნაბიჯია ARC-ის სამომავლოდ ქსელთან დასაკავშირებლად. ივლისში კომპანიამ დამატებით 1 მილიარდი დოლარის ინვესტიცია მოიზიდა, რის შედეგადაც მისმა მთლიანმა დაფინანსებამ 4 მილიარდ დოლარს მიაღწია.

დამფუძნებლებისა და ტექნოლოგიური ლიდერებისთვის სორბომის გამოცდილება ფასდაუდებელია, რადგან ის მოიცავს გზას აკადემიური კვლევებიდან კომერციული სადგურის პროექტირებამდე და იმ სამეცნიერო თუ საინჟინრო გამოწვევების გადაჭრამდე, რომლებიც ამ პროცესში იჩენს თავს. Disrupt-ზე დასწრება საშუალებას მოგცემთ მოისმინოთ ერთ-ერთი წამყვანი მეცნიერისგან, თუ როგორ ხდება ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი ცოდნის გარდაქმნა რეალურ კომერციულ ენერგიად.

თერმობირთვული ენერგიის გამოცდა პრაქტიკაში

დევიდ კირტლიმ Helion დააფუძნა იმისთვის, რომ შეექმნა თერმობირთვული ტექნოლოგია, რომელიც ელექტროენერგიის კომერციული მასშტაბით მიწოდებას შეძლებდა. როგორც NSF-ისა და NASA-ს მოწინავე კონცეფციების მკვლევარი, ის ფლობს დიდ გამოცდილებას მაღალი ბეტა-პლაზმის სფეროში, რომელიც გამოიყენება როგორც ენერგეტიკაში, ისე კოსმოსური ხომალდების ძრავებისთვის. დღეს ის ხელმძღვანელობს Helion-ს კომერციული თერმობირთვული ენერგიისკენ მიმავალ გზაზე.

თებერვალში Helion-მა გამოაცხადა, რომ მათმა Polaris-ის პროტოტიპმა პლაზმა 150 მილიონ გრადუს ცელსიუსამდე გაახურა. ამჟამად კომპანია Orion-ს ავითარებს — 50-მეგავატიან სადგურს, რომელმაც Microsoft-ი 2028 წლიდან უნდა მოამარაგოს. ივნისში Helion-მა მნიშვნელოვან მარეგულირებელ ეტაპს მიაღწია, რაც აუცილებელია სადგურის მშენებლობისა და ექსპლუატაციისთვის. კომპანიის Series G დაფინანსების რაუნდი, რომელიც თავდაპირველად 465 მილიონ დოლარს შეადგენდა, სექტემბერში 500 მილიონი დოლარით დაიხურა.

ეს ვადები კიდევ უფრო აქტუალურს ხდის იმ კითხვებს, რომლებიც Disrupt-ის სესიაზე განიხილება. სამეცნიერო ეტაპების გადალახვა მნიშვნელოვანია, მაგრამ კომერციულმა თერმობირთვულმა სინთეზმა ასევე უნდა შეძლოს ფუნქციურ ელექტროსადგურად ქცევა, რომელსაც მომხმარებლებისთვის ელექტროენერგიის საიმედოდ მიწოდება შეუძლია. მიუხედავად იმისა, რომ CFS და Helion სხვადასხვა მიდგომას იყენებენ, ორივე მათგანი ერთი და იმავე ცენტრალური გამოწვევის წინაშე დგას: სამეცნიერო და საინჟინრო პროგრესიდან კომერციულ ენერგიაზე გადასვლა.

Disrupt-ზე სორბომი და კირტლი გააზიარებენ უშუალო გამოცდილებას ამ ტრანსფორმაციის პროცესში კომპანიების შენების შესახებ. დამფუძნებლებისთვის, ინვესტორებისა და ტექნოლოგიური ლიდერებისთვის ეს დისკუსია არის შანსი გაიგონ, რა აახლოებს თერმობირთვულ ენერგიას კომერციალიზაციასთან, რა გამოწვევები რჩება და რა არის საჭირო ამ ენერგიის მასშტაბურად ქსელში ჩასართავად.

აღნიშნული სესია ერთ-ერთია იმ 200-ზე მეტ ღონისძიებას შორის, რომელიც Disrupt-ის ფარგლებში გაიმართება 13-15 ოქტომბერს სან-ფრანცისკოში, Moscone West-ში. ღონისძიებაზე მოსალოდნელია 10,000-ზე მეტი დამფუძნებლის, ინვესტორის, ოპერატორისა და ტექნოლოგიური ლიდერის დასწრება, ასევე 250-ზე მეტი სპიკერისა და 300-ზე მეტი სტარტაპის მონაწილეობა. გარდა ძირითადი დღის წესრიგისა, ნეთვორქინგი და საქმიანი შეხვედრები ქმნის შესაძლებლობას დაუკავშირდეთ მათ, ვინც მომავალს აშენებს.

თერმობირთვული სინთეზი ათწლეულების განმავლობაში მომავლის ენერგოტექნოლოგიად ითვლებოდა. ახლა კი გაქვთ შანსი მოუსმინოთ ორ ლიდერს, რომლებიც მუშაობენ მის რეალურ ქსელში გადმოსატანად. ბილეთების შეძენის ბოლო დღეებში კვლავ მოქმედებს 50%-იანი ფასდაკლება მეორე ბილეთზე.