Commonwealth Fusion Systems-მა რეაქტორის პირველი მაგნიტი დაამონტაჟა და Nvidia-სთან თანამშრომლობა დაიწყო

კომპანია Commonwealth Fusion Systems-მა (CFS) CES 2026-ზე განაცხადა, რომ Sparc-ის თერმობირთვულ რეაქტორში პირველი მაგნიტი დაამონტაჟა. ეს არის საჩვენებელი მოწყობილობა, რომლის ამოქმედებასაც კომპანია მომავალ წელს გეგმავს. აღნიშნული მაგნიტი იმ 18 კომპონენტიდან პირველია, რომლებიც რეაქტორის დასრულების შემდეგ დონატისებრ ფორმას შექმნიან. მათი დანიშნულება მძლავრი მაგნიტური ველის გენერირებაა, რაც ზეგახურებული პლაზმის შეკავებასა და შეკუმშვას უზრუნველყოფს.პროცესის წარმატებით დასრულების შემთხვევაში, პლაზმა იმაზე მეტ ენერგიას გამოყოფს, ვიდრე მისი გაცხელებისა და შეკუმშვისთვისაა საჭირო. ათწლეულების განმავლობაში გაცემული დაპირებებისა და დაგვიანებების შემდეგ, თერმობირთვული ენერგია რეალობას უახლოვდება — CFS და მისი კონკურენტები ერთმანეთს ეჯიბრებიან, რათა 2030-იანი წლების დასაწყისისთვის ქსელს პირველი ელექტროენერგია მიაწოდონ. წარმატების შემთხვევაში, თერმობირთვული ენერგია თითქმის ულიმიტო სუფთა ენერგიის წყარო გახდება, რომელიც ტრადიციული ელექტროსადგურის მსგავს ფორმატში იქნება მოქცეული.CFS-ის თანადამფუძნებლისა და აღმასრულებელი დირექტორის, ბობ მუმგაარდის განცხადებით, Sparc-ის მაგნიტების ძირითადი კომპონენტები უკვე დასრულებულია და კომპანია 18-ვე მაგნიტის დამონტაჟებას ზაფხულის ბოლომდე გეგმავს. „წლის პირველ ნახევარში ჩვენ ინტენსიურად, ეტაპობრივად ვიმუშავებთ ამ რევოლუციური ტექნოლოგიის ასაწყობად“, — აღნიშნა მან.

დამონტაჟების შემდეგ, D-ფორმის მაგნიტები განთავსდება 24 ფუტის (დაახლოებით 7.3 მეტრი) სიგანის, 75-ტონიან უჟანგავი ფოლადის წრეზე, რომელსაც კრიოსტატი ეწოდება და რომელიც გასულ მარტში დამონტაჟდა. თითოეული მაგნიტი დაახლოებით 24 ტონას იწონის და შეუძლია 20 ტესლა სიმძლავრის მაგნიტური ველის გენერირება, რაც ჩვეულებრივ MRI აპარატზე 13-ჯერ ძლიერია. მუმგაარდის თქმით, „ეს არის მაგნიტის ტიპი, რომელიც შეგიძლიათ ავიამზიდის ასაწევადაც კი გამოიყენოთ“.ამ სიმძლავრის მისაღწევად მაგნიტები -253˚ C-მდე (-423˚ F) გაცივდება, რათა მათში 30,000 ამპერზე მეტი დენის უსაფრთხოდ გატარება მოხდეს. რეაქტორის შიგნით კი პლაზმა 100 მილიონ გრადუს ცელსიუსზე მეტ ტემპერატურაზე დაიწვება. Sparc-ის ამოქმედებამდე მაქსიმალურად ბევრი ხარვეზის აღმოსაფხვრელად, CFS Nvidia-სა და Siemens-თან ერთად რეაქტორის „ციფრულ ტყუპზე“ (digital twin) მუშაობს.Siemens უზრუნველყოფს დიზაინისა და წარმოების პროგრამულ უზრუნველყოფას, რაც კომპანიას მონაცემთა შეგროვებასა და მათ Nvidia-ს Omniverse ბიბლიოთეკებში გადატანაში დაეხმარება. მუმგაარდის განმარტებით, ეს არ იქნება CFS-ის პირველი სიმულაცია — კომპანია აქამდეც ატარებდა მრავალრიცხოვან ტესტებს რეაქტორის სხვადასხვა ნაწილის მუშაობის პროგნოზირებისთვის, თუმცა არსებული მცდელობები იზოლირებულ შედეგებს იძლეოდა. ციფრული ტყუპის მეშვეობით კი სიმულაციები აღარ იქნება იზოლირებული და ისინი ფიზიკური მოწყობილობის პარალელურად იმუშავებენ მუდმივი შედარების რეჟიმში.

პროექტის მიზანია, რომ CFS-მა შეძლოს ექსპერიმენტების ჩატარება ან პარამეტრების შეცვლა ჯერ ციფრულ ტყუპში და მხოლოდ ამის შემდეგ გამოიყენოს ისინი უშუალოდ Sparc-ზე. „ეს სისტემა პარალელურ რეჟიმში იმუშავებს, რათა მანქანისგან სწავლა კიდევ უფრო სწრაფად შევძლოთ“, — განაცხადა მუმგაარდმა.Sparc-ის მშენებლობა საკმაოდ ძვირადღირებული წამოწყებაა. CFS-მა დღემდე თითქმის 3 მილიარდი დოლარის ინვესტიცია მოიზიდა, მათ შორის 863 მილიონი დოლარი Series B2 რაუნდში გასულ აგვისტოში, რომელშიც Nvidia, Google და სამ ათეულამდე სხვა ინვესტორი მონაწილეობდა. კომპანიის პირველი კომერციული მასშტაბის ელექტროსადგური, Arc, თავის მხრივ კიდევ რამდენიმე მილიარდი დოლარი დაჯდება.მუმგაარდი იმედოვნებს, რომ ციფრული ტყუპები და ხელოვნური ინტელექტის ტექნოლოგია დაეხმარება კომპანიას, თერმობირთვული ენერგია ქსელს იმაზე ადრე მიაწოდოს, ვიდრე დაგეგმილია. მისი თქმით, მანქანური სწავლების ინსტრუმენტების დახვეწასთან ერთად, პროცესი კიდევ უფრო დაჩქარდება, რაც კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ენერგეტიკული საჭიროებების გათვალისწინებით.