ევროპული უნივერსიტეტების თითქმის 80-მა Deep Tech სტარტაპმა 2025 წელს მილიარდიან შეფასებას ან 100 მილიონიან შემოსავალს მიაღწია

უნივერსიტეტები და კვლევითი ლაბორატორიები დიდი ხანია ევროპის Deep Tech (ღრმა ტექნოლოგიების) სექტორის უმნიშვნელოვანეს რესურსს წარმოადგენს. ამჟამად, აკადემიური წრეებიდან წამოსული სტარტაპები (spinouts) ჩამოყალიბდა მყარ ეკოსისტემად, რომლის საერთო ღირებულება 398 მილიარდ დოლარს აღწევს, რასაც ვენჩურული კაპიტალის მზარდი ნაკადებიც მოჰყვება.

Dealroom-ის 2025 წლის ანგარიშის (European Spinout Report 2025) თანახმად, Deep Tech და სიცოცხლის შემსწავლელი მეცნიერებების (life sciences) სფეროში მოღვაწე 76-მა ასეთმა კომპანიამ უკვე მიაღწია 1 მილიარდ დოლარიან შეფასებას, 100 მილიონიან წლიურ შემოსავალს, ან ორივეს ერთად. მათ შორის არიან ისეთი „უნიკორნები“, როგორებიცაა Iceye, IQM, Isar Aerospace, Synthesia და Tekever. აღნიშნული წარმატება დამატებით სტიმულს აძლევს ფონდებს, რათა მეტი ინვესტიცია ჩადონ საუნივერსიტეტო სტარტაპებში.

მხოლოდ მიმდინარე თვეში ორი ახალი ფონდი გამოჩნდა, რომლებიც მიზნად ისახავს ევროპული ტექნოლოგიური უნივერსიტეტებიდან წამოსული ნიჭიერი კადრების მხარდაჭერას. ეს გააძლიერებს იმ მიმართულებას, რომელშიც ამჟამად კემბრიჯის, ოქსფორდისა და ციურიხის ფედერალური ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (ETH Zurich) სტარტაპები დომინირებენ. ეს ახალი მოთამაშეები უერთდებიან იმ ევროპული ვენჩურული ფირმების რიგებს, რომელთათვისაც საუნივერსიტეტო სტარტაპები საინვესტიციო სტრატეგიის ძირითადი ნაწილია.

საინვესტიციო ლანდშაფტის ევოლუცია და დივერსიფიკაცია

ეს კატეგორია, რომლის პიონერებიც Cambridge Innovation Capital და Oxford Science Enterprises იყვნენ, უკვე სრულად ჩამოყალიბდა და დივერსიფიცირდა. მიუხედავად იმისა, რომ სექტორი კვლავ ძირითადად ერთი ან რამდენიმე უნივერსიტეტის მიერ მხარდაჭერილი ფონდებისგან შედგება, მასში სულ უფრო მეტი დამოუკიდებელი ფირმა ერთვება. ეს უკანასკნელნი საუნივერსიტეტო სტარტაპებში ფონდების უკუგების დიდ პოტენციალს ხედავენ.

ამის ნათელი მაგალითია Oxford Ionics, რომელიც ამერიკულმა კომპანია IonQ-მ შეიძინა. ეს იყო ერთ-ერთი იმ ექვსი სტარტაპიდან (შვეიცარიიდან, დიდი ბრიტანეთიდან და გერმანიიდან), რომლებმაც 2025 წელს ინვესტორებს 1 მილიარდ დოლარზე მეტი ღირებულების ეგზიტი (exit) მოუტანეს. აღნიშნული წარმატებები დაფინანსების მოცულობის ზრდის პარალელურად ხდება.

დაფინანსების რეკორდული მაჩვენებლები და სექტორული მრავალფეროვნება

Dealroom-ის მონაცემებით, Deep Tech და სიცოცხლის შემსწავლელი მეცნიერებების ევროპული საუნივერსიტეტო სტარტაპები 2025 წელს რეკორდულთან მიახლოებული 9.1 მილიარდი დოლარის მოზიდვას გეგმავენ. ეს მაჩვენებელი მკვეთრად კონტრასტულია ევროპაში ვენჩურული დაფინანსების საერთო სურათთან, რომელიც 2021 წლის პიკური ნიშნულიდან თითქმის 50%-ით არის შემცირებული.

2025 წელს დახურული მსხვილი საინვესტიციო რაუნდები ასახავს ინტერესს ისეთი მრავალფეროვანი სექტორების მიმართ, როგორიცაა:

• ბირთვული ენერგია: მაგალითად, კომპანია Proxima Fusion.
• ორმაგი დანიშნულების დრონები: მაგალითად, Quantum Systems, რომლის შეფასებამაც 3 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა.

ხშირ შემთხვევაში, ეს სტარტაპები სპეციალიზებული ლაბორატორიების კვლევებს ეყრდნობიან, რაც ხსნის იმ ფაქტს, რომ ევროპის მრავალ წერტილში არსებობს პოტენციალი ასეთი კომპანიების შესაქმნელად. ახალი ინვესტორებისთვის კემბრიჯისა და ოქსფორდის მიღმა არსებულ ჰაბებთან ურთიერთობის დამყარება შესაძლოა დიფერენცირებისა და მომგებიანი გარიგებების პოვნის გზა გახდეს.

ჩრდილოეთ ევროპის აუთვისებელი პოტენციალი

PSV Hafnium-ის პარტნიორების განცხადებით, სკანდინავიის ქვეყნების კვლევით ინსტიტუტებს არაჩვეულებრივი, ჯერ კიდევ აუთვისებელი პოტენციალი აქვთ. თავად PSV Hafnium დანიის ტექნიკური უნივერსიტეტის (DTU) სტარტაპია, თუმცა ის ადრეულ ეტაპზე ინვესტიციებს სხვა ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნებშიც ახორციელებს.

მათი ერთ-ერთი ბოლო ინვესტიცია განხორციელდა ფინურ სტარტაპ SisuSemi-ში, რომელიც ტურკუს უნივერსიტეტის ათწლიან კვლევას იყენებს ნახევარგამტარების ინდუსტრიისთვის ზედაპირის გაწმენდის ახალი ტექნოლოგიის შესაქმნელად. SisuSemi-ს მსგავსი გუნდებისთვის ხელმისაწვდომი დაფინანსების ზრდა დადებითი სიგნალია. ეს ემატება გრანტებს, კომერციალიზაციის მხარდაჭერასა და გაუმჯობესებულ საინვესტიციო პირობებს, რაც ხელსაყრელ გარემოს ქმნის ევროპული სტარტაპებისთვის.

ზრდის კაპიტალის დეფიციტი

მიუხედავად პოზიტიური ტენდენციებისა, მთავარ პრობლემად კვლავ რჩება ზრდის კაპიტალი (growth capital). ანგარიშის ავტორები აღნიშნავენ, რომ ეს ხარვეზი მხოლოდ საუნივერსიტეტო სტარტაპებისთვის არ არის დამახასიათებელი და მთელ ევროპულ სტარტაპ ეკოსისტემაზე ახდენს გავლენას.

აღსანიშნავია, რომ ევროპული Deep Tech და სიცოცხლის შემსწავლელი მეცნიერებების სტარტაპების გვიანდელი ეტაპის დაფინანსების თითქმის 50% ევროპის გარეთაა მობილიზებული, ძირითადად აშშ-დან. მიუხედავად იმისა, რომ ეს წილი წლების განმავლობაში მცირდება, ევროპა ვერ შეძლებს სრულად მიიღოს სარგებელი ნიჭიერ კადრებსა და კვლევებში ჩადებული ინვესტიციებიდან, სანამ ეს მდგომარეობა არსებითად არ შეიცვლება.