გზამკვლევი ხელოვნური ინტელექტისთვის: „პრო-ჰუმანური დეკლარაცია“ და პასუხისმგებლიანი განვითარების პრინციპები

ვაშინგტონსა და კომპანია Anthropic-ს შორის მომხდარმა დაპირისპირებამ ნათლად აჩვენა ხელოვნური ინტელექტის (AI) მართვის ერთიანი და თანმიმდევრული წესების არარსებობა. ამ ფონზე, მოაზროვნეთა ორპარტიულმა კოალიციამ შეიმუშავა ჩარჩო-დოკუმენტი, რომელიც განსაზღვრავს, თუ როგორი უნდა იყოს AI-ის პასუხისმგებლიანი განვითარება — ის, რისი გაკეთებაც მთავრობამ აქამდე ვერ შეძლო.

„პრო-ჰუმანური დეკლარაცია“ (Pro-Human Declaration) გასულ კვირას, პენტაგონსა და Anthropic-ს შორის მომხდარ ინციდენტამდე დასრულდა, თუმცა ამ ორ მოვლენას შორის კავშირი აშკარაა. MIT-ის ფიზიკოსმა და AI-ის მკვლევარმა, მაქს ტეგმარკმა, რომელიც ამ ინიციატივის ერთ-ერთი ორგანიზატორია, აღნიშნა, რომ ბოლო ოთხი თვის განმავლობაში ამერიკაში საზოგადოებრივი აზრი მნიშვნელოვნად შეიცვალა. გამოკითხვების თანახმად, ამერიკელთა 95% ეწინააღმდეგება სუპერინტელექტის შექმნის დაურეგულირებელ რბოლას.

დოკუმენტი, რომელსაც ხელს აწერს ასობით ექსპერტი, ყოფილი მაღალჩინოსანი და საზოგადო მოღვაწე, ხაზს უსვამს, რომ კაცობრიობა გზაგასაყარზე დგას. ერთი გზა, რომელსაც დეკლარაცია „ჩანაცვლების რბოლას“ უწოდებს, იწვევს ადამიანების განდევნას ჯერ სამუშაო ადგილებიდან, შემდეგ კი გადაწყვეტილების მიღების პროცესებიდან, რაც ძალაუფლებას ანგარიშვალდებულების არმქონე ინსტიტუტებსა და მათ მანქანებს გადასცემს. მეორე გზა კი გულისხმობს ისეთი AI-ის შექმნას, რომელიც მნიშვნელოვნად გააფართოებს ადამიანის პოტენციალს.

პასუხისმგებლიანი AI-ის ხუთი ძირითადი სვეტი

ადამიანზე ორიენტირებული მომავლის უზრუნველსაყოფად, დეკლარაცია ხუთ საკვანძო პრინციპს ეყრდნობა:

• ადამიანის მიერ კონტროლის შენარჩუნება: გადამწყვეტი გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში ადამიანი ყოველთვის უნდა რჩებოდეს მთავარ რგოლად.
• ძალაუფლების კონცენტრაციის თავიდან აცილება: ტექნოლოგია არ უნდა გახდეს მხოლოდ რამდენიმე ინსტიტუტის ხელში არსებული გავლენის იარაღი.
• ადამიანური გამოცდილების დაცვა: AI-მ ხელი უნდა შეუწყოს და არა ჩაანაცვლოს ადამიანური ურთიერთობები და გამოცდილება.
• ინდივიდუალური თავისუფლების შენარჩუნება: ტექნოლოგიების განვითარებამ არ უნდა შელახოს პიროვნული თავისუფლება და ავტონომია.
• AI კომპანიების სამართლებრივი პასუხისმგებლობა: ტექნოლოგიური გიგანტები კანონის წინაშე ანგარიშვალდებულნი უნდა იყვნენ თავიანთი პროდუქტების შედეგებზე.

მკაცრი შეზღუდვები და უსაფრთხოების ზომები

დეკლარაცია მოიცავს საკმაოდ მკაცრ დებულებებს, მათ შორის სუპერინტელექტის განვითარების სრულ აკრძალვას მანამ, სანამ არ იარსებებს სამეცნიერო კონსენსუსი მის უსაფრთხოებაზე და საზოგადოების დემოკრატიული თანხმობა. დოკუმენტი ასევე მოითხოვს:

• სავალდებულო „გამომრთველი ღილაკების“ არსებობას მძლავრი სისტემებისთვის;
• ისეთი არქიტექტურების აკრძალვას, რომლებსაც შეუძლიათ თვითრეპლიკაცია ან ავტონომიური თვითგაუმჯობესება;
• იმ სისტემების შეზღუდვას, რომლებსაც შეუძლიათ გათიშვის მცდელობას წინააღმდეგობა გაუწიონ.

პოლიტიკური კონტექსტი და კონგრესის უმოქმედობა

დეკლარაციის გამოქვეყნება დაემთხვა პერიოდს, როდესაც AI-ის რეგულირების აუცილებლობა განსაკუთრებით გამწვავდა. თებერვლის ბოლოს, თავდაცვის მდივანმა პიტ ჰეგსეტმა კომპანია Anthropic — რომლის ტექნოლოგიაც უკვე გამოიყენება საიდუმლო სამხედრო პლატფორმებზე — „მიწოდების ჯაჭვის რისკად“ გამოაცხადა. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც კომპანიამ უარი თქვა პენტაგონისთვის ტექნოლოგიის შეუზღუდავ გამოყენებაზე. მალევე, OpenAI-მ თავდაცვის დეპარტამენტთან საკუთარი შეთანხმება გააფორმა, რაც ექსპერტების აზრით, სამართლებრივად რთულად აღსასრულებელი იქნება.

„ეს არ არის მხოლოდ დავა კონტრაქტზე. ეს არის პირველი სერიოზული დისკუსია ქვეყნის მასშტაბით AI სისტემებზე კონტროლის შესახებ“, — აღნიშნა დინ ბოლმა, ამერიკული ინოვაციების ფონდის უფროსმა მკვლევარმა.

ბავშვთა უსაფრთხოება, როგორც რეგულაციების საფუძველი

მაქს ტეგმარკი მიიჩნევს, რომ ბავშვთა უსაფრთხოება შეიძლება გახდეს ის საკითხი, რომელიც პოლიტიკურ ჩიხს დაარღვევს. დეკლარაცია მოითხოვს AI პროდუქტების, განსაკუთრებით კი ბავშვებისთვის განკუთვნილი ჩატბოტების, სავალდებულო ტესტირებას მათ გამოშვებამდე. ტესტირებამ უნდა დაფაროს ისეთი რისკები, როგორიცაა სუიციდური აზრები, ფსიქიკური ჯანმრთელობის გაუარესება და ემოციური მანიპულაცია.

ტეგმარკის არგუმენტით, თუკი ზრდასრული ადამიანი ბავშვთან მიმოწერისას მას სუიციდისკენ მოუწოდებს, ეს სისხლის სამართლის დანაშაულია. შესაბამისად, არ არსებობს მიზეზი, რის გამოც მანქანის მიერ ჩადენილი იგივე ქმედება დაუსჯელი უნდა დარჩეს. მისი აზრით, ბავშვთა დაცვის პრინციპის დამკვიდრება გზას გაუხსნის უფრო ფართო რეგულაციებს, მათ შორის ბიოიარაღის შექმნაში დახმარების აღკვეთასა და სახელმწიფო უსაფრთხოების დაცვას.

უნიკალური კონსენსუსი

აღსანიშნავია, რომ დოკუმენტს ხელს აწერენ რადიკალურად განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებების მქონე პირები: სტივ ბენონი (ტრამპის ყოფილი მრჩეველი) და სუზან რაისი (ობამას მრჩეველი ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში), ასევე სამხედრო ლიდერები და რელიგიური მოღვაწეები. ტეგმარკის თქმით, მათ აერთიანებთ საერთო მიზანი — მომავალი ადამიანებისთვის და არა მანქანებისთვის.