კვლევა: გამომცემლები საძიებო სისტემებიდან ტრაფიკის 40%-ზე მეტით შემცირებას პროგნოზირებენ

Reuters-ის ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული კვლევის თანახმად, ხელოვნური ინტელექტის (AI) საძიებო სისტემების გაფართოების ფონზე, მედიასაშუალებები უახლოესი სამი წლის განმავლობაში საძიებო სისტემებიდან მომავალი ტრაფიკის 40%-ზე მეტით შემცირებას ელიან. ჟურნალისტიკის შესწავლის Reuters-ის ინსტიტუტმა ყოველწლიური პროგნოზების ანგარიში 51 ქვეყნისა და ტერიტორიის 280 წამყვანი მედიამენეჯერის გამოკითხვის საფუძველზე მოამზადა.

ანგარიში მიუთითებს, რომ გამომცემლები ორ პოტენციურ საფრთხესთან გასამკლავებლად ემზადებიან: გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტები და კონტენტის შემქმნელები (creators), რომლებიც აუდიტორიას პერსონალიზებული ფორმატებით იზიდავენ. აღსანიშნავია, რომ Reuters-ის ინსტიტუტის გამოკითხვა ასახავს მედიის ხელმძღვანელთა სტრატეგიული ჯგუფის ხედვას და არა მთლიანი ინდუსტრიის რეპრეზენტაციულ ნიმუშს.

კვლევის ძირითადი მიგნებები

საძიებო ტრაფიკი უახლოესი პერიოდის მთავარი გამოწვევაა

გამოკითხული რესპონდენტები ვარაუდობენ, რომ ხელოვნური ინტელექტის მიერ გენერირებული პასუხების ზრდასთან ერთად, საძიებო სისტემებიდან მომავალი ტრაფიკი მომდევნო სამ წელიწადში 40%-ზე მეტით შემცირდება. ანგარიშში მოყვანილია Chartbeat-ის მონაცემები, რომელთა მიხედვითაც, Google-ის ძიებიდან ასობით საინფორმაციო საიტზე გადასვლების საერთო რაოდენობამ უკვე დაიწყო კლება.

განსაკუთრებით მძიმე დარტყმა მიიღეს ცხოვრების წესზე (lifestyle) ორიენტირებულმა გამომცემლებმა Google-ის AI Overviews-ის დანერგვის შემდეგ. ეს ხდება სხვა პლატფორმებიდან ტრაფიკის ხანგრძლივი კლების ფონზე: ანგარიშის მიხედვით, ბოლო სამი წლის განმავლობაში Facebook-იდან საინფორმაციო საიტებზე გადასვლები 43%-ით შემცირდა, ხოლო X-დან (ყოფილი Twitter) — 46%-ით.

ინვესტირება დიფერენცირებულ კონტენტში

ტრაფიკზე ზეწოლისა და ხელოვნური ინტელექტის მიერ კონტენტის შეჯამების (summarization) საპასუხოდ, გამომცემლები გეგმავენ მეტი რესურსი მიმართონ ორიგინალურ გამოძიებებზე, ადგილზე რეპორტიორულ მუშაობაზე, კონტექსტურ ანალიზსა და ადამიანურ ისტორიებზე. გამოკითხული ლიდერები აპირებენ შეამცირონ სერვისული ჟურნალისტიკა და მუდმივად აქტუალური (evergreen) კონტენტი, რადგან მიიჩნევენ, რომ AI ჩატბოტები ამ ტიპის ინფორმაციას ადვილად ჩაანაცვლებენ.

ვიდეო და პლატფორმების მიღმა გავრცელება

გამომცემლები აპირებენ მეტი ინვესტიცია ჩადონ ვიდეო ფორმატებში, მათ შორის სპეციალურ ვიდეო ჩანართებში (watch tabs), და აუდიო ფორმატებში, როგორიცაა პოდკასტები. ტექსტური პროდუქცია ნაკლებ პრიორიტეტულად მიიჩნევა. გავრცელების არხებს შორის ანგარიშში მთავარ პლატფორმად დასახელებულია YouTube, TikTok-თან და Instagram-თან ერთად. ასევე, მედიასაშუალებები ცდილობენ იპოვონ გზები AI პლატფორმებთან თანამშრომლობისთვის, როგორიცაა OpenAI-ის ChatGPT, Google-ის Gemini და Perplexity.

გამოწერები და ლიცენზირება

კომერციული გამომცემლებისთვის მთავარ პრიორიტეტად რჩება ფასიანი კონტენტი — გამოწერები და წევრობა. ტრადიციული სარეკლამო ბანერების მიღმა შემოსავლების მოსაძიებლად, გაზრდილია ინტერესი ნატივური რეკლამისა და პირისპირ ღონისძიებების მიმართ. გარდა ამისა, გამომცემლები განიხილავენ კონტენტის ლიცენზირებას და პლატფორმებისგან სხვადასხვა გადახდების მიღებას. ანგარიში აღნიშნავს, რომ პლატფორმების მხრიდან დაფინანსების მიმართ ინტერესი ბოლო ორ წელიწადში თითქმის გაორმაგდა, რაც AI კომპანიების მიერ მსხვილი გარიგებების შეთავაზებამ განაპირობა.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

გამომცემლებს ადრეც გამოუვლიათ ტრაფიკის კრიზისები. როდესაც 2018 წელს Facebook-ის ალგორითმის ცვლილებებმა ინდუსტრიას დაარტყა, მედიასაშუალებების უმეტესობამ აქცენტი ძიებაზე გადაიტანა. ითვლებოდა, რომ საძიებო სისტემები სტაბილური არხი იყო, თუმცა წინამდებარე ანგარიში სწორედ ამ დაშვებას აყენებს ეჭვქვეშ. ტრაფიკის მოსალოდნელი 40%-იანი კლება უკვე იქცა ბიუჯეტების, კადრებისა და კონტენტ-სტრატეგიის დაგეგმვის საფუძვლად.

განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს კონტენტის სტრუქტურის ცვლილება. როდესაც 280 მედიალიდერი აცხადებს, რომ ამცირებს სერვისულ და მუდმივად აქტუალური ტიპის მასალებს, ეს მიანიშნებს იმაზე, თუ რომელი გვერდები მიიჩნევა სიცოცხლისუნარიანად AI-ს გარემოში. ორიგინალური რეპორტაჟი და ანალიზი ნარჩუნდება, რადგან ჩატბოტებს მათი რეპლიკაცია არ შეუძლიათ, ხოლო ზოგადი ინფორმაცია კარგავს ფასს, რადგან მისი სინთეზირება ბმულზე დაწკაპუნების გარეშეც შესაძლებელია.

სალიცენზიო გარიგებების მიმართ ინტერესის გაორმაგება კი იმაზე მეტყველებს, რომ AI კომპანიების მიერ შეთავაზებულმა თანხებმა დისკუსია „უნდა მოხდეს თუ არა ლიცენზირება“ შეცვალა კითხვით — „რა ბერკეტები გვაქვს მოლაპარაკებებისთვის“.

მომავლის ხედვა

საძიებო სისტემებიდან და AI აგრეგატორებიდან მომავალი ტრაფიკი სავარაუდოდ არ გაქრება, თუმცა თანამშრომლობის პირობები ჯერ კიდევ მოლაპარაკების პროცესშია. ეს მოიცავს ციტირების წესებს, მასშტაბურ ლიცენზირებას და იმას, გახდება თუ არა შემოსავლების გაზიარება (revenue-sharing) სტანდარტული შეთანხმება.