AI მონაცემთა ცენტრების ბუმი და ინდუსტრიული წარსულით დაზარალებული ქალაქები

ამერიკის შეერთებულ შტატებში აქტიურად განიხილავენ იმას, თუ როგორ შეიძლება შეიცვალოს ადამიანების ცხოვრება მათ სამეზობლოში ხელოვნური ინტელექტის (AI) ახალი მონაცემთა ცენტრების აშენების შემთხვევაში. მონაცემთა ცენტრების მფლობელი კომპანიები და მათი კლიენტები მოსახლეობას ახალ სამუშაო ადგილებსა და ეკონომიკურ ზრდას ჰპირდებიან, თუმცა ეს დაპირებები ამერიკელთა უმრავლესობისთვის დამარწმუნებელი არ აღმოჩნდა. ბევრი მათგანი ეწინააღმდეგება მშენებლობას, რაც ძირითადად გარემოსდაცვითი და ენერგეტიკული პრობლემებით არის განპირობებული.

აქტივისტ შომარ პიტსისთვის ეს პრობლემები თეორიული არ არის. მან სხვებზე უკეთ იცის, რას ნიშნავს ამერიკული ინდუსტრიალიზაციის ჩრდილში ცხოვრება. ფილადელფიის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე გრეის ფერის უბნის მკვიდრი პიტსი იმ ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის გვერდით გაიზარდა, რომელიც ოდესღაც აღმოსავლეთ სანაპიროზე უდიდესი იყო და 2019 წელს მომხდარი აფეთქების შემდეგ დაიხურა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ბევრი მეგობარი და ოჯახის წევრი ქრონიკული დაავადებებით იტანჯებოდა, მან მხოლოდ 2018 წელს, გარემოსდაცვით ჯგუფ Philly Thrive-თან შეხვედრის შემდეგ გააცნობიერა, თუ რა შეიძლებოდა ყოფილიყო ამ დაავადებების მიზეზი.

„წავიკითხე ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ როგორ მოქმედებს თქვენზე ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის სიახლოვეს ცხოვრება. ვუყურებდი დაავადებების ჩამონათვალს და ვხვდებოდი: დედაჩემს ეს სჭირს, ჩემს დას — ის, მეზობელი ამით იტანჯება. თითქმის ყველა სახლში ვინმეს ჰქონდა სიაში მოცემული რომელიმე დიაგნოზი“, — განუცხადა პიტსმა TechCrunch-ს. სწორედ ამ მომენტიდან ის აქტიურად ჩაერთო გარემოსდაცვით საქმიანობაში.

პიტსი, რომელიც ახლა იმავე ორგანიზაციის თანადირექტორია, ფილადელფიაში მონაცემთა ცენტრების მშენებლობაზე მორატორიუმის დაწესებას მოითხოვს. მიუხედავად იმისა, რომ მშენებლობის ოფიციალური წინადადებები ჯერ არ შემოსულა, ქალაქის ოფიციალურმა პირებმა უკვე გამოყვეს ორი პოტენციური ადგილი: ერთი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფილადელფიაში, ხოლო მეორე — პიტსის მშობლიურ გრეის ფერის უბანში.

ადგილობრივი მოსახლეობის წინააღმდეგობა მონაცემთა ცენტრების მიმართ მხოლოდ ფილადელფიისთვის არ არის დამახასიათებელი. მთელ აშშ-ში ადამიანები აპროტესტებენ ახალ მშენებლობებს, განსაკუთრებით იმ ქალაქებში, სადაც რესურსები შეზღუდულია. თუმცა, პროტესტი განსაკუთრებით მძაფრია იმ თემებში, სადაც მძიმე მრეწველობის კვალი ჯერ კიდევ იგრძნობა.

„ჩვენ არ გვინდა მონაცემთა ცენტრები. არ გვინდა დაბინძურება, არ გვინდა ხმაური და ვიცით, რომ ისინი მეტ სამუშაო ადგილს არ მოგვიტანენ“, — განაცხადა Philly Thrive-ის საბჭოს პრეზიდენტმა, სონია სანდერსმა ფილადელფიის მერიასთან გამართულ აქციაზე.

სანდერსის მეუღლე, რომელიც ასევე გრეის ფერის მკვიდრი იყო, 2020 წელს ძვლის იშვიათი კიბოთი გარდაიცვალა. მისი თქმით, მეუღლე არც ეწეოდა და არც სვამდა, ამიტომ მას სჯერა, რომ დაავადება ქარხნის გამონაბოლქვმა გამოიწვია. „ჩემი თვალით რომ ვთქვა, მათ ის მოკლეს. დაბინძურებამ მოკლა იგი. მჯერა, რომ ის დღეს აქ იქნებოდა, რომ არა ეს ჩუმი მკვლელობა, რადგან ის მოგების წყურვილმა იმსხვერპლა“, — აღნიშნა მან.

ფილადელფიის მონაცემთა ცენტრს შესაძლოა არ ჰქონდეს ისეთივე მძიმე გარემოსდაცვითი გავლენა, როგორიც Philadelphia Energy Solutions-ის ქარხანას ჰქონდა, რომელიც დღეში 335,000 ბარელ ნედლ ნავთობს ამუშავებდა. თუმცა, AI ინდუსტრიაში დომინირებისთვის გამართული საერთაშორისო რბოლა იმდენად მასშტაბური გახდა, რომ BloombergNEF-ის პროგნოზით, 2035 წლისთვის აშშ-ის მონაცემთა ცენტრები იმაზე მეტ ბუნებრივ აირს მოიხმარენ, ვიდრე გერმანია და იაპონია ერთად. ეს თითქმის ორჯერ აღემატება ცხრა თვის წინანდელ პროგნოზს.

ბუნებრივი აირი სხვა წიაღისეულ საწვავზე, მაგალითად ნავთობზე, ბევრად სუფთად იწვის, თუმცა ის მაინც საზიანოა. ერთი კუბური ფუტი ბუნებრივი აირის წვა 60 გრამი ნახშირორჟანგის ეკვივალენტს გამოყოფს. ვარაუდობენ, რომ მონაცემთა ცენტრების მოთხოვნა ყოველდღიურად დამატებით 1 მილიონ მეტრულ ტონა სათბური აირების ემისიას წარმოქმნის, რაც აშშ-ის ამჟამინდელი ემისიების დაახლოებით 12%-ია.

ჰარვარდის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა 2021 წელს დაადგინეს, რომ წიაღისეული საწვავით ჰაერის დაბინძურება მსოფლიოში ყოველი ხუთი სიკვდილიდან ერთზეა პასუხისმგებელი. ეს მაჩვენებელი AI-ის ეპოქაში, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გაიზრდება.

„პენსილვანიაში დაგეგმილ ტიპურ მონაცემთა ცენტრს აქვს ასობით დიზელის ძრავა, რომლებიც ჰაერს აბინძურებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი თითქოს მხოლოდ საგანგებო სიტუაციებისთვისაა განკუთვნილი, მთავრობამ უკვე განაცხადა, რომ მონაცემთა ცენტრებმა ისინი უნდა გამოიყენონ გადატვირთული ელექტროქსელის ნაცვლად, მაგალითად, ძლიერი სიცხეების დროს“, — განაცხადა Clean Air Council-ის ადვოკატმა ენი ფოქსმა. მისი თქმით, წიაღისეულ საწვავზე დამოკიდებული მონაცემთა ცენტრები გააუარესებენ კლიმატის ცვლილებას, რაც სიცხის ტალღებს უფრო ხშირსა და ინტენსიურს გახდის.

შეშფოთებული მოქალაქეების ხმა, როგორც ჩანს, ოფიციალურ პირებამდე აღწევს. ნიუ-იორკში გუბერნატორმა ქეთი ჰოჩულმა ხელი მოაწერა განკარგულებას, რომელიც დროებით აჩერებს ახალი ნებართვების გაცემას მსხვილ პროექტებზე. „პროგრესი არ უნდა მოდიოდეს კომუნალური გადასახადების ზრდის, წყლის მარაგების შემცირების ან ხმაურით დაბინძურების ხარჯზე. ეს ცენტრები მხოლოდ იქ უნდა აშენდეს, სადაც მოსახლეობას მათი ხილვა სურს“, — განაცხადა ჰოჩულმა.

მონაცემთა ცენტრების მშენებლობაზე მორატორიუმი ასევე დამტკიცდა აშშ-ის რამდენიმე ქალაქში, მათ შორის დენვერში, ინდიანაპოლისში, ეშვილში, შარლოტსა და რენოში. ამ შეზღუდვების მიზანია, ქალაქის ხელმძღვანელობას მიეცეს დრო მშენებლობის პოტენციური ზეგავლენის შესახებ მეტი ინფორმაციის შესაგროვებლად.

ფილადელფიის მცხოვრები დონა გრინბერგი, რომელიც აქციას ესწრებოდა, აღნიშნავს, რომ მას დაბინძურებასთან ერთად აწუხებს თვალთვალის რისკები და ის ფაქტი, რომ კომპანიებს ექნებათ წვდომა ინფორმაციაზე, რომელიც მათ არ ეხებათ. ასევე, არსებობს შიში, რომ ცენტრები გამოიყენებენ იმ წყალსა და ელექტროენერგიას, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობასა და უბნებს სჭირდებათ.

ორშაბათს კამპანიის „No Data Centers in Philly“ ფარგლებში გამართულ პირველ აქციას 100-ზე მეტი ადამიანი დაესწრო. ისინი მერიის წინ სკანდირებდნენ იმ იმედით, რომ მათი ხმა საკრებულოს წევრებამდე მიაღწევდა. შომარ პიტსის თქმით, საზოგადოების მხრიდან წინააღმდეგობის გაწევა უდიდესი ძალაა და ამას ბევრი ადამიანის ერთობლივი ძალისხმევა სჭირდება.