ევროპული სტარტაპების ბაზარი: ენთუზიაზმი რეალურ მონაცემებს ჯერ კიდევ უსწრებს

ჰელსინკიში გამართულ ყოველწლიურ კონფერენციაზე, Slush-ზე, ევროპული სტარტაპების ბაზრის მიმართ დიდი ინტერესი და ენთუზიაზმი იგრძნობოდა. თუმცა, რეგიონის ვენჩურული ბაზრის მდგომარეობის შესახებ არსებული რეალური მონაცემები განსხვავებულ სურათს აჩვენებს. მთავარი დასკვნა ასეთია: ევროპული ბაზარი ჯერ კიდევ ვერ დაუბრუნდა 2022 და 2023 წლების გლობალური ვენჩურული კაპიტალის კრიზისამდელ ნიშნულს.

მიუხედავად ამისა, არსებობს ნიშნები, რომ სიტუაცია გამოსწორებისკენ მიდის. ამის დასტურია Klarna-ს ბოლოდროინდელი გასვლა (exit) საჯარო ბაზარზე და ადგილობრივი ხელოვნური ინტელექტის (AI) სტარტაპების მიმართ გაზრდილი ყურადღება როგორც რეგიონული, ისე საერთაშორისო ინვესტორების მხრიდან.

PitchBook-ის მონაცემებით, 2025 წლის მესამე კვარტლის ჩათვლით, ინვესტორებმა ევროპულ სტარტაპებში 43,7 მილიარდი ევროს (52,3 მილიარდი დოლარი) ინვესტიცია განახორციელეს 7,743 გარიგების ფარგლებში. ეს ნიშნავს, რომ წლიური ჯამური მაჩვენებელი, სავარაუდოდ, 2024 წლის (62,1 მილიარდი ევრო) და 2023 წლის (62,3 მილიარდი ევრო) დონეზე დარჩება და მათ ვერ გადააჭარბებს. შედარებისთვის, აშშ-ში ვენჩურული გარიგებების მოცულობამ 2025 წლის მესამე კვარტლის ბოლოსთვის უკვე გადააჭარბა 2022, 2023 და 2024 წლების მაჩვენებლებს.

კაპიტალის მოზიდვის გამოწვევა

ევროპის უდიდესი პრობლემა არა გარიგებების რაოდენობის აღდგენა, არამედ ვენჩურული ფონდების მიერ კაპიტალის მოზიდვაა (fundraising). 2025 წლის მესამე კვარტლის მონაცემებით, ევროპულმა ვენჩურულმა კომპანიებმა მხოლოდ 8,3 მილიარდი ევრო (9,7 მილიარდი დოლარი) მოიზიდეს, რაც ევროპისთვის ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ყველაზე დაბალი წლიური მაჩვენებელია.

„კაპიტალის მოზიდვა LP-დან (შეზღუდული პარტნიორები) GP-მდე (გენერალური პარტნიორები) ნამდვილად ყველაზე სუსტი წერტილია ევროპაში. მიმდინარე წლის პირველ ცხრა თვეში დაახლოებით 50%-დან 60%-მდე კლებას ვაკვირდებით. ამ მოცულობის დიდ ნაწილს ახლა დამწყები მენეჯერები ქმნიან და არა გამოცდილი ფირმები, ხოლო გასულ წელს დახურული მეგა-ფონდების წარმატება წელს აღარ განმეორებულა“, — აცხადებს ნავინა რაჯანი, PitchBook-ის უფროსი ანალიტიკოსი.

ამერიკელი ინვესტორების ინტერესის ზრდა

მიუხედავად იმისა, რომ რაჯანი არ იზიარებს Slush-ის კონფერენციის მონაწილეთა გადაჭარბებულ ოპტიმიზმს, იგი რამდენიმე პოზიტიურ მონაცემზე მიუთითებს, რაც ბაზრის გაჯანსაღებაზე მიანიშნებს. ერთ-ერთი ასეთი ფაქტორი ევროპულ სტარტაპებში ამერიკელი ინვესტორების მონაწილეობის ზრდაა.

რაჯანის თქმით, ეს მაჩვენებელი მინიმუმამდე 2023 წელს დაეცა, როდესაც აშშ-ში ბაზირებული ვენჩურული ფონდები ევროპული გარიგებების მხოლოდ 19%-ში მონაწილეობდნენ. მას შემდეგ ეს ციფრი სტაბილურად იზრდება. ამერიკელი ინვესტორები ევროპულ ბაზარს ოპტიმისტურად უყურებენ, რადგან აქ კომპანიების შეფასებები (valuations), განსაკუთრებით AI სექტორში, გაცილებით დაბალია, ვიდრე აშშ-ში. ეს კი ახალი ინვესტორებისთვის ხელსაყრელ პირობებს ქმნის მსგავსი ტექნოლოგიების მქონე კომპანიებში შესასვლელად.

წარმატებული მაგალითები: Lovable და Mistral

• Lovable: შვედური „vibe-coding“ სტარტაპი, რომელმაც ახლახან გამოაცხადა 330 მილიონი დოლარის მოზიდვა B სერიის რაუნდში. რაუნდს ხელმძღვანელობდნენ და მასში მონაწილეობდნენ ისეთი ამერიკული გიგანტები, როგორიცაა Salesforce Ventures, CapitalG და Menlo Ventures.
• Mistral: ფრანგული AI კვლევითი ლაბორატორია, რომელმაც სექტემბერში 1,7 მილიარდი ევროს C სერიის რაუნდი დახურა. ინვესტორებს შორის იყვნენ Andreessen Horowitz, Nvidia და Lightspeed.

აზროვნების ცვლილება და გლობალური ამბიციები

Klarna-ს საჯარო ბაზარზე გასვლა კიდევ ერთი ნიშანია იმისა, რომ ვითარება იცვლება. შვედურმა ფინტექ-გიგანტმა სექტემბერში IPO განახორციელა მას შემდეგ, რაც კერძო ბაზარზე ორი ათწლეულის განმავლობაში 6,2 მილიარდი დოლარი მოიზიდა. ამ გასვლამ, სავარაუდოდ, კაპიტალის ნაწილი დაუბრუნა ევროპელ LP-ებს და გაზარდა ნდობა საინვესტიციო გარემოს მიმართ.

შვედური EQT-ის პარტნიორის, ვიქტორ ენგლესონის აზრით, ევროპული წარმატების ისტორიები, როგორიცაა Spotify, Klarna და Revolut, ცვლის იმას, თუ როგორ უდგებიან დამფუძნებლები ბიზნესის მშენებლობას. ამბიციური დამფუძნებლები ახლა კომპანიებს გლობალური მასშტაბით გამარჯვების მიზნით ქმნიან და არა მხოლოდ ევროპის ან კონკრეტული ქვეყნის ბაზრის დასაპყრობად.

ეს შეცვლილი მიდგომა EQT-სა და სხვა ინვესტორებს ევროპის მიმართ ოპტიმისტურად განაწყობს. ენგლესონის თქმით, EQT-მ ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში ევროპაში 120 მილიარდი დოლარის ინვესტიცია განახორციელა, მომდევნო ხუთ წელიწადში კი ამ ციფრის 250 მილიარდ დოლარამდე გაზრდას გეგმავს.