ილონ მასკი სემ ალტმანის წინააღმდეგ: რას გადაწყვეტს სინამდვილეში ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო?

კალიფორნიაში ცხრა ნაფიცი მსაჯული ამჟამად OpenAI-ის, მსოფლიოში წამყვანი ხელოვნური ინტელექტის ლაბორატორიის მომავალზე მსჯელობს. მიუხედავად იმისა, რომ ილონ მასკის სარჩელი OpenAI-ის სხვა დამფუძნებლებისა და Microsoft-ის წინააღმდეგ მოიცავს პერიოდს 2018 წლის განხეთქილებიდან 2023 წელს სემ ალტმანის გათავისუფლებასა და აღდგენამდე, მსაჯულებს საკმაოდ კონკრეტულ კითხვებზე მოუწევთ პასუხის გაცემა.

სასამართლო პროცესი ფოკუსირებულია იმაზე, დაარღვიეს თუ არა მოპასუხეებმა მასკთან დადებული შეთანხმებები და გამოიყენეს თუ არა მისი შემოწირულობები პირადი გამდიდრებისთვის. თუ მასკი გაიმარჯვებს, ამან შესაძლოა წერტილი დაუსვას OpenAI-ის, როგორც მომგებიანი (for-profit) კომპანიის არსებობას, თუმცა საბოლოო შედეგები ჯერ კიდევ ბუნდოვანია.

მომავალ კვირას მოსამართლე დაიწყებს ახალ მოსმენებს, სადაც ორივე მხარის ადვოკატები იმსჯელებენ იმაზე, თუ რა შედეგები მოჰყვება მოსარჩელის სასარგებლოდ გამოტანილ ვერდიქტს. თუმცა, უარყოფითი ვერდიქტის შემთხვევაში, ეს პროცესი აზრს დაკარგავს. ნაფიცი მსაჯულები განიხილავენ შემდეგ ძირითად საკითხებს:

• საქველმოქმედო ნდობის დარღვევა — არსებითად, დაარღვიეს თუ არა OpenAI-მ და მისმა თანადამფუძნებლებმა, სემ ალტმანმა და გრეგ ბროკმანმა, მასკთან დადებული კონკრეტული შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც მისი შემოწირულობები მხოლოდ საქველმოქმედო მიზნებისთვის უნდა გამოეყენებინათ და არა არაკომერციული ორგანიზაციის ზოგადი მოხმარებისთვის?
• უსაფუძვლო გამდიდრება — გამოიყენეს თუ არა მოპასუხეებმა მასკის შემოწირულობები საკუთარი თავის გასამდიდრებლად OpenAI-ის მომგებიანი ფრთის მეშვეობით, ნაცვლად საქველმოქმედო მიზნებისა?
• საქველმოქმედო ნდობის დარღვევაში ხელშეწყობა და თანამონაწილეობა — იცოდა თუ არა Microsoft-მა OpenAI-სთან ურთიერთობისას, რომ მასკს შემოწირულობებზე კონკრეტული პირობები ჰქონდა დაწესებული და ითამაშა თუ არა კომპანიამ მნიშვნელოვანი როლი მასკისთვის ზიანის მიყენებაში?

OpenAI-მ თავის დაცვისას სამი არგუმენტი წარადგინა, რომლებსაც მსაჯულები შეაფასებენ:

• ხანდაზმულობის ვადა — სამართლებრივი ვადა, რომლის განმავლობაშიც სარჩელი უნდა იქნას შეტანილი. თუ OpenAI დაამტკიცებს, რომ მასკისთვის მიყენებული ნებისმიერი ზიანი მოხდა 2021 წლის 5 აგვისტომდე (პირველი პუნქტისთვის), 2022 წლის 5 აგვისტომდე (მეორე პუნქტისთვის) ან 2021 წლის 14 ნოემბრამდე (პირველი პუნქტისთვის), მაშინ მისი პრეტენზიები ძალას დაკარგავს.
• არაგონივრული დაყოვნება — მასკმა 2024 წელს სარჩელის შეტანით ისე დააგვიანა თავისი მოთხოვნის წარდგენა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა არაგონივრული გახდა.
• „არასუფთა ხელები“ — სამართლებრივი დოქტრინა, რომლის მიხედვითაც მასკის ქცევა OpenAI-ის წინააღმდეგ წაყენებულ პრეტენზიებთან დაკავშირებით იყო არაკეთილსინდისიერი, რაც მის სარჩელს ბათილად აქცევს.

საქველმოქმედო ნდობის დარღვევა

მასკის ადვოკატების განცხადებით, მოპასუხეებს კარგად ესმოდათ, რომ მასკს სურდა მხარი დაეჭირა არაკომერციული ორგანიზაციისთვის, რომელიც უზრუნველყოფდა ხელოვნური ინტელექტის სარგებლის ხელმისაწვდომობას მთელი მსოფლიოსთვის და აღკვეთდა მის კონტროლს რომელიმე ერთი ორგანიზაციის მიერ. კერძოდ, ისინი ამბობენ, რომ Microsoft-ის მიერ 2023 წელს OpenAI-ის მომგებიან ფილიალში განხორციელებული 10 მილიარდი დოლარის ინვესტიცია იყო ის მოვლენა, რამაც მასკის ეჭვები რწმენად აქცია.

მასკის იურისტების თქმით, ეს გარიგება განსხვავდებოდა წინა ინვესტიციებისგან და გამოიწვია OpenAI-ის ინვესტორების გამდიდრება კომპანიის კომერციული პროდუქტების ხარჯზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა ხელოვნური ინტელექტის უსაფრთხოების საქველმოქმედო მისიას.

OpenAI-ის ადვოკატებმა ყველა მოწმეს სთხოვეს აღეწერათ მასკის შემოწირულობებზე დაწესებული კონკრეტული შეზღუდვები, თუმცა ასეთი რამ ვერავინ დაადასტურა, მათ შორის არც მისმა ფინანსურმა მრჩეველმა ჯარედ ბირჩალმა, არც აპარატის უფროსმა სემ ტელერმა და არც სპეციალურმა მრჩეველმა შივონ ზილისმა. მათი თქმით, ყველა მონაწილე თანხმდებოდა, რომ მიზნების მისაღწევად კერძო დაფინანსების მოზიდვა იქნებოდა საჭირო. მათ ასევე აღნიშნეს, რომ თავად მასკი ცდილობდა OpenAI-სთან დაკავშირებული მომგებიანი კომპანიის შექმნას, რომელსაც პირადად გააკონტროლებდა, მოგვიანებით კი OpenAI-ის თავის კომპანია Tesla-სთან შერწყმას გეგმავდა.

მნიშვნელოვანია, რომ OpenAI-ის მიერ დაქირავებულმა სასამართლო ბუღალტერმა დაადასტურა, რომ მასკის ყველა შემოწირულობა OpenAI-მ 2021 წლის 5 აგვისტომდე გამოიყენა. ეს არის მტკიცებულება იმისა, რომ თანხები დანიშნულებისამებრ დაიხარჯა სარჩელის შეტანამდე დიდი ხნით ადრე. OpenAI-ის მხარე ამტკიცებს, რომ მომგებიანი ფილიალი აგრძელებს ორგანიზაციის მისიის შესრულებას და თითქმის 200 მილიარდი დოლარის კაპიტალური ღირებულება შექმნა არაკომერციული ფონდის მხარდასაჭერად. სემ ალტმანმა ასევე განაცხადა, რომ ChatGPT-ის უფასოდ მიწოდება ხელს უწყობს ხელოვნური ინტელექტის სარგებლის მსოფლიოსთვის გაზიარების მისიას.

უსაფუძვლო გამდიდრება

მოსარჩელეები მიუთითებენ OpenAI-ის დამფუძნებლების, გრეგ ბროკმანისა და ილია სუცკევერის, ასევე Microsoft-ის მრავალმილიარდიან წილებზე, როგორც ნიშანზე იმისა, რომ მასკის შემოწირულობები საბოლოოდ პირადი სარგებლისთვის იქნა გამოყენებული. ისინი ამტკიცებენ, რომ OpenAI-ის მომგებიანი ფრთა კომერციაზე იყო ორიენტირებული, ხოლო საქველმოქმედო ფონდი ფაქტობრივად უმოქმედოდ დარჩა, სრულ განაკვეთზე მომუშავე თანამშრომლების გარეშე.

OpenAI აცხადებს, რომ მასკის ყველა კონტრიბუცია ფონდმა 2020 წლისთვის გამოიყენა, ხოლო აქციების განაწილება მოხდა მას შემდეგ, რაც მან ორგანიზაცია 2018 წელს დატოვა. მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ ძირითადი მოთამაშეები თავიდანვე თანხმდებოდნენ: მკვლევარებისთვის აქციებით კომპენსაციის გადახდა გადამწყვეტი იყო ზოგადი ხელოვნური ინტელექტის (AGI) შესაქმნელად. OpenAI-ის ხელმძღვანელები ამტკიცებენ, რომ მომგებიანი ფრთის მუშაობამ მნიშვნელოვნად წინ წაწია ფონდის მისია, მათ შორის უსაფრთხოების მიმართულებით.

ხელშეწყობა და თანამონაწილეობა

მასკის სარჩელი ფოკუსირებულია ე.წ. „ბლიპის“ (the blip) მოვლენებზე, როდესაც Microsoft-ის აღმასრულებელი დირექტორი სატია ნადელა პირადად ჩაერთო ალტმანის დაბრუნებასა და ახალი საბჭოს ფორმირებაში. მოსარჩელე მხარე აღნიშნავს, რომ Microsoft-ის აღმასრულებლები თავადაც ფიქრობდნენ, ხომ არ ეწინააღმდეგებოდა მათი კომერციული შეთანხმება არაკომერციული ორგანიზაციის მიზნებს.

განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილდა Microsoft-სა და OpenAI-ს შორის არსებულ პუნქტზე, რომელიც Microsoft-ს აძლევდა ვეტოს უფლებას მნიშვნელოვან კორპორაციულ გადაწყვეტილებებზე. Microsoft-ის მოწმეები კი ამტკიცებენ, რომ მათ არ იცოდნენ მასკის შემოწირულობების რაიმე კონკრეტული პირობის შესახებ და არასოდეს გამოუყენებიათ ვეტოს უფლება.

ხანდაზმულობის ვადა

მასკის თქმით, მისი სკეპტიციზმი თანადამფუძნებლების მიმართ დროთა განმავლობაში იზრდებოდა, სანამ 2022 წლის შემოდგომაზე საბოლოოდ არ გადაწყვიტა, რომ მას უღალატეს — სწორედ მაშინ შეიტყო Microsoft-ის ახალი, 10-მილიარდიანი ინვესტიციის გეგმის შესახებ. თუმცა, მან სარჩელი მხოლოდ 2024 წლის შუა პერიოდში შეიტანა.

OpenAI-ის ადვოკატები ამტკიცებენ, რომ ამ გარიგების პირობები გაწერილი იყო ჯერ კიდევ 2018 წლის დოკუმენტებში, რომლებიც მასკმა მიიღო, მაგრამ, მისივე თქმით, დეტალურად არ წაუკითხავს. ისინი ასევე მიუთითებენ მასკის ძველ პოსტებზე სოციალურ ქსელებში, სადაც ის წლების წინ აკრიტიკებდა კომპანიას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მან ყველაფერი გაცილებით ადრე იცოდა.

არაგონივრული დაყოვნება

OpenAI-ის მხარე მიიჩნევს, რომ მასკმა სარჩელი მხოლოდ მას შემდეგ შეიტანა, რაც მიხვდა, რომ შეცდა OpenAI-ის პოტენციალის შეფასებაში, განსაკუთრებით ChatGPT-ის ტრიუმფალური გაშვების შემდეგ. მათი არგუმენტით, ორგანიზაცია ამ სტრუქტურით 2018 წლიდან მუშაობს და რვა წლის შემდეგ მისი რესტრუქტურიზაციის მოთხოვნა არაგონივრულია.

„არასუფთა ხელები“

არსებობს მტკიცებულებები, რომ მასკი საკუთარ კონკურენტულ AI პროექტებს ჯერ კიდევ მაშინ გეგმავდა, როცა OpenAI-ის თავმჯდომარე იყო და თანამშრომლებსაც კი ქირაობდა Tesla-ში სამუშაოდ. OpenAI-ის ადვოკატები ამტკიცებენ, რომ ეს ქმედებები ძირს უთხრიდა ორგანიზაციას. მათ ასევე აღნიშნეს, რომ შივონ ზილისმა, რომელიც მასკის სამი შვილის დედაა, წლების განმავლობაში არ გაამჟღავნა მათი პირადი ურთიერთობა საბჭოს წევრებთან. საბოლოოდ, OpenAI-ის მთავარმა ადვოკატმა, ბილ სავიტმა, მსაჯულებს განუცხადა: „მისტერ მასკმა 2018 წელს OpenAI სასიკვდილოდ გაწირა და მიატოვა“.