ილონ მასკის ამბიციური გეგმა გაზის ტურბინების წარმოების დასაჩქარებლად და მისი ეკოლოგიური ფასი

ილონ მასკის განცხადებით, მან იპოვა გზა ხელოვნური ინტელექტის (AI) განვითარების ერთ-ერთი უდიდესი შეფერხების აღმოსაფხვრელად. საუბარია გაზის ტურბინების იმ ნაწილების წარმოებაზე, რომელთა დამზადებაც ტექნოლოგიურად საკმაოდ რთულია. მასკის თქმით, SpaceX და Tesla მაქსიმალური ტემპით მუშაობენ წელიწადში 100 გიგავატი სიმძლავრის მზის ენერგიის წარმოების შესაძლებლობის შესაქმნელად, თუმცა ბუნებრივი აირი კიდევ რამდენიმე წლის განმავლობაში დარჩება მზის ენერგიის დამხმარე და მასტიმულირებელ რესურსად.

ბუნებრივი აირის ტურბინების წარმოებაში მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორი ტურბინის ფრთებისა და მიმმართველი აპარატის დეტალების ჩამოსხმის პროცესია. SpaceX-ში ამ დეტალების შიდა წარმოების დაწყებით, შესაძლებელი გახდება გაზის ტურბინების ექსპლუატაციაში შესვლის პროცესის 18 თვემდე დაჩქარება, რაც ინდუსტრიისთვის მნიშვნელოვანი გარდატეხა იქნება.

ეს ყველაფერი პირდაპირ კავშირშია AI ინდუსტრიის წინაშე მდგარ გამოწვევებთან. მიუხედავად იმისა, რომ გრაფიკული პროცესორების (GPU) დეფიციტი კვლავ პრობლემად რჩება — მაგალითად, Nvidia-ს უახლესი Blackwell ჩიპების მოლოდინის პერიოდი რამდენიმე თვეს შეადგენს — პარალელურად იკვეთება მეორე მნიშვნელოვანი დაბრკოლება: ფიზიკური ელექტროგადამცემი ქსელი. ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს პროგნოზით, 2030 წლისთვის მონაცემთა ცენტრების მიერ ელექტროენერგიის მოხმარება მსოფლიო მასშტაბით გაორმაგდება. გაზის ტურბინების მწარმოებელი კომპანია GE Vernova კი აცხადებს, რომ AI ინფრასტრუქტურაზე გაზრდილი მოთხოვნის გამო, მათი საწარმოო სიმძლავრეები 2030 წლამდე პრაქტიკულად სრულად არის დაჯავშნილი.

სწორედ ამ დეფიციტის გამო, ისეთი გიგანტები, როგორებიცაა Amazon, Google, Meta, OpenAI და Microsoft, ცენტრალიზებული ქსელის მოლოდინის ნაცვლად, მონაცემთა ცენტრების გვერდით კერძო გაზის ელექტროსადგურების მშენებლობის სტრატეგიას ირჩევენ. წლების განმავლობაში ქარისა და მზის ენერგიის პრიორიტეტულობის შემდეგ, ახლა ყველა მათგანი ბუნებრივ აირზე აკეთებს ფსონს მონაცემთა ცენტრების სწრაფად ასამუშავებლად.

ტექნოლოგიური სირთულეები და წარმოების სპეციფიკა

The Information-ის თანახმად, გაზის ტურბინის ყველაზე ცხელ ნაწილში ფრთები მუშაობენ დაახლოებით 3,000-დან 3,600 გრადუს ფარენჰეიტამდე ტემპერატურაზე, რაც დაახლოებით 800 გრადუსით აღემატება იმ ლითონის შენადნობის დნობის წერტილს, რომლისგანაც ისინი მზადდება. ეს შესაძლებელია მხოლოდ ფრთების შიდა გაგრილების არხების, თერმული ბარიერული საფარისა და ჩამოსხმის სპეციფიკური მეთოდის წყალობით.

მსოფლიოში მხოლოდ ოთხმა კომპანიამ აითვისა ჩამოსხმის ეს პროცესი იმ დონეზე, რომ აწარმოოს ისინი ინდუსტრიული მასშტაბით, და ყველა მათგანის რესურსი ამჟამად ამოწურულია. პროცესს განსაკუთრებით ართულებს შემდეგი ფაქტორები:

• თითოეული ფრთა უნდა ჩამოისხას როგორც ერთიანი, უწყვეტი კრისტალი.
• კრისტალი ნელა უნდა გაიზარდოს ვაკუუმურ ღუმელში.
• დაუშვებელია მიკროსკოპული ნაკერების არსებობა, რადგან ჩვეულებრივი ჩამოსხმული ლითონი დატვირთვისას სწორედ ამ ადგილებში იბზარება.

ეს პროცესი საკმაოდ რთულია რეაქტიული ძრავების მცირე ზომის ფრთებისთვისაც კი, ხოლო ელექტროსადგურების ტურბინების ფრთები გაცილებით დიდია, რაც მათ უდეფექტოდ წარმოებას კიდევ უფრო აძნელებს. თუ SpaceX ამას შეძლებს, მასკის კონტროლის ქვეშ მყოფი სუბიექტი დაეუფლება საწარმოო შესაძლებლობას, რომელზეც AI ინფრასტრუქტურის ყველა სხვა მშენებელი ამჟამად მცირე ოლიგოპოლიაზეა დამოკიდებული. ეს SpaceXAI-ს ისეთ უპირატესობას მისცემს, რომლის კოპირებაც ნებისმიერი სხვა კონკურენტისთვის რთული იქნება.

გარემოსდაცვითი პრობლემები და ჯანმრთელობის რისკები

მიუხედავად ტექნოლოგიური წინსვლისა, გაზის ტურბინების რაოდენობის ზრდა გარემოს დაბინძურების პრობლემასაც ამწვავებს. მემფისში, სადაც SpaceXAI 2024 წლიდან იყენებს გაზის ტურბინებს Colossus მონაცემთა ცენტრების ენერგიით უზრუნველსაყოფად, NAACP-მ კომპანია არაერთხელ დაადანაშაულა ტურბინების შესაბამისი ნებართვებისა და დაბინძურების კონტროლის მექანიზმების გარეშე მუშაობაში.

ორგანიზაციის შეშფოთებას იწვევს ის ფაქტი, რომ ასეთი ტურბინები გამოყოფენ სმოგის წარმომქმნელ ნაერთებს და საშიშ ქიმიკატებს, როგორიცაა ფორმალდეჰიდი. ეს დამაბინძურებლები დაკავშირებულია შემდეგ დაავადებებთან:

• ასთმა და რესპირატორული დაავადებები.
• კიბოს გარკვეული ფორმები.

მემფისის უნივერსიტეტის მკვლევრების შეზღუდული ანალიზით, ჰაერის დაბინძურება მონაცემთა ცენტრის გამო "ოდნავ გაუარესდა". თუმცა, მემფისი მხოლოდ ყველაზე თვალსაჩინო შემთხვევაა. მსგავსი დაპირისპირება ყველგან მიმდინარეობს, სადაც გაზის ტურბინები მონაცემთა ცენტრების ენერგოდეფიციტის აღმოფხვრის მთავარ საშუალებად იქცა.

ვირჯინიის შემთხვევა და სტატისტიკური მონაცემები

ვირჯინიის "მონაცემთა ცენტრების ხეივანში" (Data Center Alley) ჩატარებულმა კვლევამ, რომელიც EPA-ს COBRA ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების მოდელს ეყრდნობოდა, საგანგაშო შედეგები აჩვენა:

• მხოლოდ ერთი ობიექტის რვა გაზის ტურბინის ემისიამ შეიძლება მიაღწიოს 2.5 მილიონზე მეტ ადამიანს რამდენიმე ოლქში.
• ყველაზე მძიმე დარტყმა მარგინალიზებულ თემებზე მოდის.
• ამან შეიძლება გამოიწვიოს წელიწადში დამატებით 3.4-დან 6.5-მდე ნაადრევი სიკვდილი.
• ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ყოველწლიური ზარალი 53-დან 99 მილიონ დოლარამდე მერყეობს.

ამგვარად, მასკის მიერ შემოთავაზებული სწრაფი გზა AI-ს ენერგეტიკული პრობლემების მოსაგვარებლად, სერიოზულ კითხვებს აჩენს გარემოსა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის კუთხით.