კანონიერია თუ არა AI მოდელების სწავლება საავტორო უფლებებით დაცულ წიგნებზე? საკითხი იმაზე რთულია, ვიდრე ჩანს

დღეისათვის უკვე ფართოდ არის ცნობილი, რომ ისეთი ჩატბოტების უკან მდგომი ხელოვნური ინტელექტის მოდელები, როგორიცაა ChatGPT, Gemini და Claude, გამოქვეყნებული ნაშრომების უზარმაზარ მონაცემთა ბაზებზე იწვრთნება. ეს ბაზები ასობით მილიონ წიგნს, ონლაინ სტატიას, აკადემიურ ნაშრომსა და ინტერნეტში ხელმისაწვდომ თითქმის ნებისმიერ ინფორმაციას მოიცავს.

ავტორთა უმეტესობამ, საკუთარი ცოდნისა თუ თანხმობის გარეშე, წვლილი შეიტანა იმ AI ინსტრუმენტების განვითარებაში, რომლებიც ახლა მათ საარსებო წყაროს უქმნის საფრთხეს. ერთი შეხედვით, ეს უკანონოდ ჩანს, თუმცა რეალობა გაცილებით კომპლექსურია. ინტელექტუალური საკუთრებისა და ტექნოლოგიების სფეროს ექსპერტი, ადვოკატი კეთი გელისი TechCrunch-თან საუბარში აღნიშნავს, რომ ამ სფეროში ბევრი რამ ერთდროულად ხდება, რაც საკითხს ართულებს და ორივე მხარეს მძაფრ ემოციებს იწვევს.

გასულ წელს, ამ ტიპის ერთ-ერთ პირველ გადაწყვეტილებაში, მოსამართლე უილიამ ალსუპმა კომპანია Anthropic-ს 1.5 მილიარდი დოლარის ოდენობის საავტორო უფლებების კომპენსაციის გადახდა დააკისრა მწერლების ჯგუფისთვის, რომელთა ნამუშევრებიც მოდელების გასაწვრთნელად გამოიყენეს. ერთი შეხედვით, ეს ავტორების მორალურ გამარჯვებას ჰგავდა, თუმცა მოსამართლემ რეალურად დაადგინა, რომ Anthropic-ის მიერ AI-ს წვრთნის პროცესი კანონიერი იყო. კომპანია დაისაჯა არა უშუალოდ სწავლებისთვის, არამედ ამ წიგნების არალეგალური ონლაინ „ჩრდილოვანი ბიბლიოთეკებიდან“ მოპოვებისთვის (პირატობისთვის).

„ისევე როგორც ნებისმიერი მკითხველი, რომელსაც მწერლობა სურს, Anthropic-ის ენობრივი მოდელებიც იმიტომ კი არ სწავლობდნენ ნაწარმოებებს, რომ მათი კოპირება ან ჩანაცვლება მოეხდინათ, არამედ იმისთვის, რომ სრულიად განსხვავებული რამ შეექმნათ“, — განმარტა მოსამართლემ და AI-ს მიერ ტრილიონობით სიტყვის დამუშავება მწერლის მიერ ლიტერატურის შესწავლას შეადარა.

სამართლებრივი ინტერპრეტაციები და ფინანსური მხარე

კეთი გელისის აზრით, ეს გადაწყვეტილება უფრო მეტად AI კომპანიებისთვისაა ხელსაყრელი. რა არის 1.5 მილიარდიანი ჯარიმა კომპანიისთვის, რომლის წლიური შემოსავალი 2028 წლისთვის 200 მილიარდ დოლარს მიაღწევს? ექსპერტი მიიჩნევს, რომ ეს კარგი სიახლეა AI-ს წვრთნის პროცესისთვის, რადგან მოსამართლემ ეს ქმედება საავტორო უფლებებით დაცული ნაწარმოების წაკითხვას გაუტოლა და არა მის კოპირებას.

საავტორო უფლებების შესახებ კანონი 1976 წლის შემდეგ არ განახლებულა. ეს ნიშნავს, რომ მოსამართლეებს უწევთ 50 წლის წინანდელი გაიდლაინების მორგება თანამედროვე სამართლებრივ კითხვებზე, რომლებმაც შესაძლოა AI ინდუსტრიის მომავალი განსაზღვროს. JWL International-ის უფროსი ადვოკატი ჯეისონ ჰენდერსონი აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა ჯერ კიდევ ვერ ეწევა ტექნოლოგიურ პროგრესს, რაც გაურკვევლობას იწვევს.

„კეთილსინდისიერი გამოყენება“ (Fair Use) და ბაზარზე გავლენა

სამართლებრივი დავები ხშირად „კეთილსინდისიერი გამოყენების“ (Fair Use) პრინციპს ეყრდნობა — კერძოდ, არის თუ არა საავტორო უფლებებით დაცული მასალის გამოყენება საკმარისად „ტრანსფორმაციული“, რომ ის დასაშვებად ჩაითვალოს. ეს პრინციპი იძლევა მასალის გამოყენების უფლებას ნებართვის გარეშე კრიტიკის, პაროდიის, განათლებისა და სხვა მიზნებისთვის. მოსამართლეები გადაწყვეტილების მიღებისას ითვალისწინებენ რამდენიმე ფაქტორს:

• ნამუშევრის გამოყენების მიზანი და ხასიათი;
• გამოყენებული მასალის მოცულობა;
• გავლენა ბაზარზე.

ჰენდერსონის თქმით, საავტორო უფლებები ყოველთვის ბაზრის დაცვასა და ზრდას ემსახურება. სასამართლოები მიდრეკილნი არიან უარყოფითი გადაწყვეტილებისკენ, თუ AI-ს წვრთნის მიზანი ორიგინალ პროდუქტთან პირდაპირი კონკურენციაა. მაგალითად, საქმეში Thomson Reuters-ი Ross Intelligence-ის წინააღმდეგ, მოსამართლე სტეფანოს ბიბასმა დაადგინა, რომ Reuters-ის კონტენტის გამოყენება კონკურენტი პლატფორმის შესაქმნელად არ იყო „კეთილსინდისიერი გამოყენება“, რადგან მას არ ჰქონდა განსხვავებული მიზანი ან ხასიათი.

AI-ს წვრთნა vs. AI-ს მიერ გენერირებული კონტენტი

მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს AI-ს წვრთნის პროცესი და თავად AI-ს მიერ შექმნილი კონტენტის საავტორო უფლებები. საქმეში Thaler v. Perlmutter, სასამართლომ დაადგინა, რომ თუ ნამუშევარი 100%-ით ხელოვნური ინტელექტის მიერ არის გენერირებული, მასზე საავტორო უფლებები არ ვრცელდება.

ეს ახალ სირთულეებს წარმოშობს: როგორ უნდა დადასტურდეს, რა წილია ნამუშევარში AI-ს მიერ შექმნილი? გელისი ამას Microsoft Word-ის მართლწერის შემოწმების ფუნქციას ადარებს — ჩვენ ხომ არ ვამბობთ, რომ Word-ი ფლობს ჩვენს დაწერილ რომანს? AI გვაიძულებს გადავხედოთ იმ საკითხებს, რომლებსაც აქამდე ყურადღებას არ ვაქცევდით.

AI კომპანიების უმეტესობა კვლავ ჩართულია მიმდინარე სასამართლო დავებში, რაც იმას ნიშნავს, რომ საბოლოო სამართლებრივი გადაწყვეტილებები მალე არ იქნება მიღებული. თუმცა, პირველადი ვერდიქტები უკვე ახდენს გავლენას ინდუსტრიაზე და AI კომპანიებისთვის მათი იგნორირება არაგონივრული იქნებოდა.