მასკის ახალი ხედვა SpaceX-ისა და xAI-სთვის: მთვარის ბაზა Alpha და კოსმოსური AI

„შემოუერთდით xAI-ს, თუ მთვარეზე მასის ამაჩქარებლების (mass drivers) იდეა გიზიდავთ“, — განაცხადა ილონ მასკმა კომპანიის რესტრუქტურიზაციის შემდეგ, რომლის დროსაც ხელოვნური ინტელექტის ლაბორატორია რამდენიმე წამყვანმა აღმასრულებელმა პირმა დატოვა. ეს საინტერესო რეკრუტირების სტრატეგიაა, განსაკუთრებით მასკის სარაკეტო კომპანია SpaceX-თან შერწყმისა და გაერთიანებული კომპანიის მოსალოდნელი IPO-ს ფონზე. მიუხედავად იმისა, რომ xAI-ს თანამშრომლებისთვის მთავარი მიზანი ზოგადი ხელოვნური ინტელექტის (AGI) მიღწევა ან ტრადიციული პროგრამული უზრუნველყოფის ბაზრის ტრანსფორმაცია უნდა იყოს, მასკის ხედვა ამჯერად მთვარისკენაა მიმართული.

დედამიწის ორბიტაზე AI მონაცემთა ცენტრების განთავსების გეგმის შემდეგ, მასკმა კიდევ უფრო შორსმჭვრეტელი იდეა წარადგინა. მისი კითხვა ასეთია: „რა მოხდება, თუ წელიწადში ერთ ტერავატზე მეტი ენერგია დაგვჭირდება?“ ამისთვის, მისი აზრით, მთვარეზე წასვლაა საჭირო. მასკს სურს მთვარეზე აშენდეს მასის ამაჩქარებელი, რომელიც AI თანამგზავრებს ღრმა კოსმოსში გატყორცნის.

მასკის ხედვით, დედამიწის ორბიტაზე არსებული მონაცემთა ცენტრების შემდეგი ეტაპი ღრმა კოსმოსში განთავსებული გიგანტური კომპიუტერებია. ამის მისაღწევად კი საუკეთესო გზა მთვარეზე ქალაქის აშენებაა, სადაც კოსმოსური კომპიუტერები დამზადდება და მაგნიტური ლევიტაციის (maglev) მატარებლის მეშვეობით მზის სისტემაში გაიფანტება. მათთვის, ვინც მასკის საქმიანობას დიდი ხანია აკვირდება, ამ იდეის კონტექსტი xAI-ს საერთო კრებაზე წარდგენილ პრეზენტაციაში იკვეთება. მთვარის ბაზის აღმწერი სლაიდი პრეზენტაციის ბოლოს გამოჩნდა — სწორედ იქ, სადაც SpaceX-ის გამოსვლებისას მასკი, როგორც წესი, მარსზე დაშვების კადრებს აჩვენებდა ხოლმე.

კარდაშევის სკალა და ახალი სამეცნიერო ფანტასტიკა

აღსანიშნავია, რომ მთვარის ბაზის იდეა მას შემდეგ გაჟღერდა, რაც SpaceX-მა საჯაროდ დაიხია უკან მარსის კოლონიზაციის გრძელვადიანი მიზნიდან. ახლა, როდესაც xAI კორპორაციული სტრუქტურის ნაწილია, მასკს მომავლისთვის ახალი სამეცნიერო-ფანტასტიკური მეტაფორა სჭირდება. ამ შემთხვევაში, ეს არის „კარდაშევის სკალა“ — გალაქტიკური ცივილიზაციების ენერგიის მოხმარების თეორიული საზომი, რომელიც 1960-იან წლებში საბჭოთა ასტრონომმა ნიკოლოზ კარდაშევმა შეიმუშავა.

იდეა ენერგიის მოხმარების ზრდაში მდგომარეობს: განვითარებადი ცივილიზაციები ჯერ საკუთარი პლანეტის რესურსებს ითვისებენ, შემდეგ კი კოსმოსში გადიან მზის ენერგიის სრულად გამოსაყენებლად. მასკის თქმით, მთვარის ბაზის მეშვეობით კომპანიას შეეძლება მზის ენერგიის რამდენიმე პროცენტის ათვისებაც კი, რაც AI მოდელების სწავლებისა და მუშაობისთვის იქნება საჭირო. „რთული წარმოსადგენია, რაზე იფიქრებს ასეთი მასშტაბის ინტელექტი, მაგრამ ამის ხილვა წარმოუდგენლად ამაღელვებელი იქნება“, — განუცხადა მან თანამშრომლებს.

მარსიდან მთვარისკენ: სტრატეგიული ცვლილება

ცხრა წლის განმავლობაში მარსის კოლონიზაციის ხედვა SpaceX-ისთვის კადრების მოზიდვის ეფექტური ინსტრუმენტი იყო. „Occupy Mars“-ის მაისურები კომპანიის ამბიციების სიმბოლოდ იქცა. ახლა კი ეს ადგილი ჰიპოთეტურმა მთვარის ბაზამ დაიკავა, სადაც AI ყველაზე საინტერესო კომპონენტია. მარსის მისიის ტრანსფორმაცია აშკარა გახდა 2025 წლის მაისში, როდესაც Starship-ის პრეზენტაცია Tesla Optimus-ის რობოტების მარსზე სეირნობის კადრებით დასრულდა, რაც მოგვიანებით გაუქმდა.

SpaceX-ისა და მარსის შემთხვევაში მთავარი პრობლემა დაფინანსება აღმოჩნდა. 2016 წლის გეგმები Dragon-ის ხომალდის მარსზე დასასმელად მომდევნო წელსვე შეჩერდა ტექნიკური სირთულეებისა და მაღალი ხარჯების გამო. Starship-ის შესაძლებლობებიც, რომლებიც თავდაპირველად მარსისთვის იყო გათვლილი, ორ უფრო მომგებიან ამოცანაზე გადაერთო: Starlink-ის თანამგზავრების გაშვება და NASA-სთან გაფორმებული 4 მილიარდი დოლარის ღირებულების კონტრაქტი ასტრონავტების მთვარეზე დასასმელად.

ტექნიკური გამოწვევები და ეკონომიკური ლოგიკა

განსხვავებით მრავალპლანეტარული ცივილიზაციისგან, SpaceX-ის მიერ AI კომპანიის შეძენასა და ორბიტალური მონაცემთა ცენტრების მშენებლობაში გარკვეული ლოგიკა არსებობს, განსაკუთრებით თუ დედამიწაზე ენერგიის ხარჯების ზრდის პროგნოზები გამართლდება. ექსპერტების ვარაუდით, ეს შესაძლოა 2030-იან წლებში გახდეს რეალური. თუმცა, მთვარეზე თანამგზავრების წარმოება მასკის სხვა ოცნებების ახდენასაც მოითხოვს.

მეცნიერები და სტარტაპები უკვე ატარებენ ექსპერიმენტებს კოსმოსში ჩიპებისა და ზუსტი კომპონენტების დასამზადებლად. მაგრამ მთვარეზე ტონობით მოწინავე კომპიუტერების მასობრივი წარმოება ნიშნავს, რომ კოსმოსში ტვირთის გატანა რადიკალურად უნდა გაიაფდეს. ეს არის ე.წ. „ამბიციური მიზანი“ (stretch goal). თუ ინვესტორები ამ იდეას დაიჯერებენ, SpaceX-ის აქციები შესაძლოა შემდეგ „ტესლად“ იქცეს.

ინჟინრებისთვის, რომლებსაც მასკი თავისი მიზნების მისაღწევად საჭიროებს, ეს ცვლილება შესაძლოა მოულოდნელი იყოს. თუმცა, ეს ხედვა xAI-ს არსებობის გამართლების ერთგვარი გზაა. როგორც კომპანიიდან წასულმა ერთ-ერთმა აღმასრულებელმა აღნიშნა, „ყველა AI ლაბორატორია ზუსტად ერთსა და იმავეს აშენებს და ეს მოსაწყენია“. მზის სისტემის მასშტაბის სუპერკომპიუტერის წარმოება მთვარეზე შეიძლება ბევრ რამედ შეფასდეს, მაგრამ ის ნამდვილად არ არის „მოსაწყენი“.