Meta-მ ამჯერად უკან დაიხია. 5 ნოემბერს კომპანიამ შეაჩერა ბიზნესის ახალი პირობების ამოქმედება, რომლებიც მას საშუალებას მისცემდა, Facebook-ისა და Instagram-ის მომხმარებელი ყველა ბიზნესის ვებგვერდი დაესკანერებინა (crawl). ეს გადაწყვეტილება გამომცემლების, სასამართლოსა და რეგულატორების მხრიდან ძლიერი წინააღმდეგობის შედეგია.
მიუხედავად იმისა, რომ პროტესტმა შედეგი გამოიღო, ბიზნესებმა, რომლებიც მომხმარებლებს Meta-ს პლატფორმების საშუალებით იზიდავენ, ისე უნდა დაგეგმონ თავიანთი საქმიანობა, თითქოს ვითარება მათ სასარგებლოდ არასდროს შეიცვლება.
Meta-ს ბიზნეს პირობები და ვებგვერდების სკანირება
2026 წლის ოქტომბერში Meta-მ წარადგინა ბიზნესის ახალი პირობები — წესები, რომლებსაც ბიზნესი ეთანხმება Facebook-ის ან Instagram-ის გვერდის, რეკლამების ან მაღაზიის გამოყენებისას. პირვანდელი ვერსია Meta-ს უფლებას აძლევდა, გამოეყენებინა ავტომატური პროგრამული უზრუნველყოფა ბიზნესთან დაკავშირებული ვებგვერდების წასაკითხად, რათა „უზრუნველეყო, განევითარებინა, გაეუმჯობესებინა, გამოეკვლია, მოემზადებინა (train) და შეენარჩუნებინა“ თავისი პროდუქტები.
ამ პირობებზე დათანხმება პლატფორმაზე დარჩენის ერთადერთი გზა იყო, ხოლო უარის თქმის ერთადერთ საშუალებას Meta-ს ბიზნეს ინსტრუმენტების გამოყენების შეწყვეტა წარმოადგენდა. 16 ოქტომბერს Meta-მ ამოიღო სიტყვა „train“ და სკანირება მხოლოდ სარეკლამო და ბიზნეს პროდუქტებით შემოფარგლა, თუმცა სიტყვა „develop“ (განვითარება) და ვებგვერდების სკანირების უფლება ძალაში დატოვა. 23 ოქტომბერს კი კომპანიამ პირობების ამოქმედების თარიღი 30 ოქტომბრიდან 20 ნოემბრამდე გადაწია.
წინააღმდეგობა ევროპასა და ბრიტანეთში
სანამ Meta პირობების ამოქმედებას შეაჩერებდა, რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა განვითარდა:
- ბრიტანეთის ლორდთა პალატის წევრმა მოუწოდა ქვეყნის კონკურენციის რეგულატორს, შეეჩერებინა ეს პირობები, ხოლო გერმანელმა გამომცემლებმა ევროკომისიას მათი დაბლოკვა სთხოვეს.
- 28 ოქტომბერს ოსლოს სასამართლომ დროებით აუკრძალა Meta-ს ამ პირობების აღსრულება, სანამ მათი კანონიერება არ დადგინდება. სარჩელი ათმა ნორვეგიულმა მედიაჯგუფმა (მათ შორის NRK და Schibsted) შეიტანა. იმავე დღეს Meta დაჰპირდა ინდუსტრიის წარმომადგენლებს, რომ პირობების დანერგვამდე მათთან კონსულტაციებს გაივლიდა.
- 30 ოქტომბერს ბრიტანეთის კონკურენციისა და ბაზრების ორგანომ (CMA) ოფიციალური გამოძიება დაიწყო იმის დასადგენად, არღვევს თუ არა Meta-ს კომერციული პირობები კონკურენციის შესახებ კანონს.
- 5 ნოემბერს Meta-ს ბიზნეს დახმარების ცენტრმა გამოაცხადა, რომ ცვლილებები „2026 წლის 20 ნოემბერს ძალაში არ შევა“. კომპანიის წარმომადგენელმა Nieman Lab-ს განუცხადა, რომ პროცესი შეჩერებულია დაინტერესებულ მხარეებთან დამატებითი კომუნიკაციისთვის.
Meta-ს არ დაუკონკრეტებია შეჩერების მიზეზი. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ „შეჩერება“ არ ნიშნავს „გაუქმებას“. არსებული პირობები კვლავ ძალაში რჩება და უცნობია, როდის ან რა ფორმით დაბრუნდება ახალი წესები.
Meta-ს მიერ ბიზნესის შეზღუდვის ისტორია
Meta-ს ქმედებები ხშირად მხოლოდ საკუთარ ინტერესებზეა მორგებული, სხვების ინტერესების გათვალისწინების გარეშე:
- 2018 წელი: Meta-მ ბიზნესები გააფრთხილა, რომ მათი წვდომა (reach) შემცირდებოდა. Facebook-მა შეცვალა News Feed, რათა ეჩვენებინა ნაკლები საჯარო კონტენტი, მათ შორის ვიდეოები და პოსტები გამომცემლებისა თუ ბიზნესებისგან.
- 2023 წელი: მას შემდეგ, რაც კანადამ მიიღო კანონი, რომელიც პლატფორმებს მედიასაშუალებებისთვის თანხის გადახდას ავალდებულებდა, Meta-მ მთელი ქვეყნის მასშტაბით გააუქმა ახალი ამბების ჩვენება.
- 2023-2025 წლები: Meta-მ დამალა ის მაღაზიები (Shops), რომლებიც მყიდველებს ბიზნესის საკუთარ ვებგვერდზე გადაამისამართებდნენ. მოგვიანებით, აშშ-ში მაღაზიები მხოლოდ იმ შემთხვევაში იყო ხილვადი, თუ გადახდის პროცესი (checkout) უშუალოდ Facebook-სა და Instagram-ში ხორციელდებოდა. თუმცა, 2025 წლის 4 სექტემბრიდან Meta-მ პლატფორმის შიგნით გადახდის სისტემა გააუქმა და ბიზნესებს კვლავ საკუთარ ვებგვერდებზე მყიდველების გადამისამართება დაავალა.
რეკომენდაციები ბიზნესისთვის
Meta-ს ქცევის მოდელი ბიზნესებისთვის „ნელ სიკვდილს“ ჰგავს, სადაც მათ პლატფორმის ცვლილებებზე გავლენის მოხდენა არ შეუძლიათ. ვებგვერდების სკანირების მცდელობა ახალია, თუმცა დამოკიდებულება — ბიზნეს მომხმარებლების ინტერესების უგულებელყოფა — ძველი.
ბიზნესებმა უნდა დაიწყონ ინვესტირება მომხმარებლების მოზიდვის სხვა არხებში ან მინიმუმ შეიმუშაონ ალტერნატიული გეგმები. Meta-მ ამჯერად უკან დაიხია, თუმცა არ ღირს ლოდინი, როდის გადაწყვეტს ის იგივეს ხელმეორედ.
ხშირად დასმული კითხვები
გააუქმა თუ არა Meta-მ ახალი კომერციული პირობები?
არა, მხოლოდ შეაჩერა. 2026 წლის 5 ნოემბრის მონაცემებით, ცვლილებები 20 ნოემბერს ძალაში არ შევა, თუმცა არსებული პირობები კვლავ მოქმედებს. Meta-ს არ უთქვამს, როდის დაბრუნდება განახლებული წესები.
შეუძლია თუ არა Meta-ს ჩემი ბიზნეს ვებგვერდის სკანირება?
ოქტომბერში წარდგენილი პირობებით, ბიზნესი თანხმდებოდა Meta-ს მიერ ვებგვერდის წაკითხვაზე სარეკლამო და ბიზნეს პროდუქტებისთვის. ამჟამად ეს პირობები შეჩერებულია. Meta-ს წარმომადგენლის თქმით, კომპანია პატივს სცემს robots.txt ფაილის პარამეტრებს.
იძიებს თუ არა ბრიტანეთი Meta-ს ბიზნეს პირობებს?
დიახ. 2026 წლის 30 ოქტომბერს ბრიტანეთის კონკურენციისა და ბაზრების ორგანომ (CMA) დაიწყო ოფიციალური გამოძიება იმის დასადგენად, ხომ არ არღვევს Meta-ს პირობები 1998 წლის კონკურენციის შესახებ კანონს. გადაწყვეტილების მიღების ვადები ჯერ უცნობია.
