მონაცემთა ცენტრების ეპოქა: როგორ იქცა უხილავი ინფრასტრუქტურა საზოგადოებრივი განხილვის მთავარ თემად

იყო დრო, როდესაც ამერიკელთა უმეტესობას მცირე წარმოდგენა ჰქონდა ადგილობრივი მონაცემთა ცენტრების შესახებ. სერვერების ფერმები, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში ინტერნეტის უხილავ, მაგრამ კრიტიკულ ხერხემალს წარმოადგენდნენ, იშვიათად ხდებოდნენ ტექნოლოგიური ინდუსტრიის მიღმა მყოფი ადამიანების ინტერესის საგანი, მით უმეტეს — პოლიტიკური რეზონანსის მქონე საკითხი. თუმცა, 2025 წლისთვის ეს რეალობა ოფიციალურად შეიცვალა.

ბოლო 12 თვის განმავლობაში მონაცემთა ცენტრებმა ათობით შტატში პროტესტი გამოიწვია, რადგან რეგიონული აქტივისტები ცდილობენ დაუპირისპირდნენ ამერიკაში გამოთვლითი სიმძლავრეების მზარდ მშენებლობას. ორგანიზაცია Data Center Watch-ის მონაცემებით, რომელიც ანტი-მონაცემთა ცენტრების აქტივიზმს აკვირდება, ამჟამად 24 შტატში 142 სხვადასხვა აქტივისტური ჯგუფია მობილიზებული ამ პროექტების წინააღმდეგ. აქტივისტების შეშფოთება მრავალმხრივია: გარემოზე ზემოქმედება, ჯანმრთელობაზე პოტენციური გავლენა, ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების საკამათო გზები და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ის ფაქტი, რომ ამერიკის ენერგოსისტემაში ამდენი ახალი ობიექტის დამატებამ შესაძლოა ელექტროენერგიის გადასახადების ზრდა გამოიწვიოს.

მსგავსი მოულოდნელი პოპულისტური აჯანყება ბუნებრივი პასუხია ინდუსტრიაზე, რომელიც იმდენად სწრაფად გაიზარდა, რომ ახლა უკვე ადამიანების საცხოვრებელ ზონებში იჭრება. ხელოვნური ინტელექტის ინდუსტრიის მასშტაბურ ზრდასთან ერთად, ღრუბლოვანი გამოთვლების ბიზნესიც გაფართოვდა. აშშ-ის აღწერის ბიუროს ბოლო მონაცემები აჩვენებს, რომ 2021 წლის შემდეგ მონაცემთა ცენტრების მშენებლობაზე დანახარჯები გასაოცარი 331%-ით გაიზარდა. ამ პროექტებზე დახარჯული თანხა ასობით მილიარდ დოლარს აღწევს. ბოლო თვეებში იმდენი ახალი მონაცემთა ცენტრის მშენებლობა დაიგეგმა, რომ ექსპერტთა ნაწილი მიიჩნევს — მათი უმეტესობა ვერ აშენდება და ფიზიკურად შეუძლებელიც კია მათი რეალიზება.

ტექნოლოგიური გიგანტების გეგმები და პოლიტიკური დღის წესრიგი

მშენებლობის ტემპი შენელების ნიშნებს არ აჩვენებს. მსხვილმა ტექნოლოგიურმა გიგანტებმა — მათ შორის Google-მა, Meta-მ, Microsoft-მა და Amazon-მა — ახალი წლისთვის მნიშვნელოვანი კაპიტალური ხარჯების პროგნოზები გამოაქვეყნეს, რომელთა უდიდესი ნაწილი სწორედ მსგავს პროექტებზე მიიმართება. ხელოვნური ინტელექტის ახალ ინფრასტრუქტურას მხოლოდ სილიკონის ველი კი არა, ვაშინგტონიც უჭერს მხარს, სადაც ტრამპის ადმინისტრაციამ ხელოვნური ინტელექტი თავისი დღის წესრიგის ცენტრალურ ნაწილად აქცია.

იანვარში გამოცხადებულმა პროექტმა „Stargate“ საფუძველი ჩაუყარა 2025 წლის მასშტაბურ ინფრასტრუქტურულ მშენებლობას, რაც აშშ-ის ე.წ. „რეინდუსტრიალიზაციის“ ნაწილად გამოცხადდა. ექსპონენციალური ზრდის პროცესში ინდუსტრია, რომელსაც ადრე საზოგადოება ნაკლებად ამჩნევდა, მოულოდნელად ყურადღების ცენტრში მოექცა და ახლა მწვავე წინააღმდეგობას აწყდება.

საზოგადოებრივი პროტესტი და ლოკალური წინააღმდეგობა

დენი სენდეჰასი, არაკომერციული ორგანიზაცია MediaJustice-ის აქტივისტი, პირადად იყო ჩართული მონაცემთა ცენტრების წინააღმდეგ გამართულ რამდენიმე აქციაში, მათ შორის მემფისში (ტენესის შტატი). იქ ადგილობრივები ილონ მასკის სტარტაპ xAI-ის პროექტის, „Colossus“-ის გაფართოებას აპროტესტებდნენ. სენდეჰასის თქმით, ის ყოველკვირეულად ხვდება ახალ ადამიანებს, რომლებსაც საკუთარ თემში მონაცემთა ცენტრების წინააღმდეგ ორგანიზება სურთ. მისი პროგნოზით, ეს პროცესი არ შეჩერდება და უფრო მეტი პროექტი დაიბლოკება.

წინააღმდეგობის მაგალითები მთელ ქვეყანაში გვხვდება:

• მიჩიგანის შტატი: დეველოპერები 16 სხვადასხვა ლოკაციას განიხილავენ, რის გამოც პროტესტანტებმა შტატის კაპიტოლიუმთან აქცია გამართეს ლოზუნგით: „მიჩიგანელებს არ სურთ მონაცემთა ცენტრები ჩვენს ეზოებსა და თემებში“.
• ვისკონსინის შტატი: ადგილობრივების უკმაყოფილებამ, როგორც ჩანს, აიძულა Microsoft, უარი ეთქვა 244 ჰექტარზე დაგეგმილი მონაცემთა ცენტრის შტაბ-ბინად გამოყენებაზე.
• სამხრეთ კალიფორნია: ქალაქ იმპერიალ ველის ხელმძღვანელობამ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა ოლქის მიერ დამტკიცებული პროექტის გასაუქმებლად, გარემოსდაცვითი პრობლემების მოტივით.

ეკონომიკური გავლენა და პოლიტიკური შედეგები

უკმაყოფილება იმდენად გამწვავდა, რომ პოლიტიკოსების აზრით, ამ საკითხმა შესაძლოა გავლენა მოახდინოს არჩევნების შედეგებზე. ნოემბერში გავრცელებული ინფორმაციით, ელექტროენერგიის გაზრდილი ხარჯები, რაც ბევრის აზრით ხელოვნური ინტელექტის ბუმით არის გამოწვეული, შესაძლოა 2026 წლის შუალედური არჩევნების კრიტიკულ თემად იქცეს.

„ენერგიის გადასახადების ზრდასთან კავშირი არის ის, რამაც ეს საკითხი ხალხისთვის ასე მწვავე გახადა. ბევრი ჩვენგანი ყოველთვიურად ეკონომიკურად იბრძვის, ამ დროს კი მონაცემთა ცენტრების უზარმაზარი გაფართოება ხდება. ხალხს უჩნდება კითხვა: საიდან მოდის ეს ფული? რატომ გასცემენ ადგილობრივი თვითმმართველობები სუბსიდიებს ამ პროექტებისთვის, როცა ჩვენს თემებში ამდენი საჭიროებაა?“ - აღნიშნავს სენდეჰასი.

ზოგიერთ შემთხვევაში პროტესტი შედეგიანია. Data Center Watch-ის მტკიცებით, საზოგადოებრივი წინააღმდეგობის შედეგად 64 მილიარდი დოლარის ღირებულების პროექტები დაიბლოკა ან შეფერხდა. სენდეჰასის თქმით, საზოგადოებრივი ზეწოლა მუშაობს და ამ საკითხის გარშემო „ხელშესახები ბრაზი“ იგრძნობა.

ინდუსტრიის საპასუხო რეაქცია

ტექნოლოგიური სექტორი დანებებას არ აპირებს. Politico-ს ინფორმაციით, ახლად შექმნილი სავაჭრო ჯგუფი — ხელოვნური ინტელექტის ეროვნული ასოციაცია (NAIA) — კონგრესის წევრებს შორის საინფორმაციო მასალებს ავრცელებს და ადგილობრივ მონაცემთა ცენტრებში ტურებს აწყობს, რათა ამომრჩევლები მათ სარგებლიანობაში დაარწმუნოს. კომპანიები, მათ შორის Meta, სარეკლამო კამპანიებს ატარებენ მონაცემთა ცენტრების ეკონომიკური უპირატესობების წარმოსაჩენად.

ტექნოლოგიური ინდუსტრიის იმედები ხელოვნურ ინტელექტთან დაკავშირებით პირდაპირ არის დამოკიდებული გამოთვლითი სიმძლავრეების გიგანტურ ზრდაზე. შესაბამისად, 2026 წელს სერვერების ბუმიც გაგრძელდება და მასთან დაკავშირებული საზოგადოებრივი დაპირისპირებაც.