მშვიდობით, მეტავერსო! Meta-ს მრავალმილიარდიანი პროექტის კრახი და AI-ზე გადართვა

Meta-ს გიგანტური ფსონი ვირტუალურ რეალობაზე გასულ კვირას დასრულდა. The Wall Street Journal-ის ინფორმაციით, კომპანიამ Reality Labs-ის განყოფილებიდან დაახლოებით 1,500 თანამშრომელი დაითხოვა, რაც ამ ქვედანაყოფის პერსონალის 10%-ს შეადგენს. გარდა ამისა, დაიხურა რამდენიმე VR სათამაშო სტუდია. ეს არის მკვეთრი უკანდახევა კომპანიისთვის, რომელმაც სულ რაღაც ოთხი წლის წინ საკუთარი იდენტობა სრულად ამ კონცეფციაზე ააგო.

როგორც ინდუსტრიის დამკვირვებლებს ეხსომებათ, 2021 წელს Facebook-მა რებრენდინგი განახორციელა და Meta გახდა. კომპანია გვპირდებოდა ტექნოლოგიების ახალ ეპოქას, რომლის სათავეშიც VR მოწყობილობები იქნებოდა. ეს გადაწყვეტილება ნაწილობრივ ეფუძნებოდა გათვლას, რომ Z თაობა უპირატესობას ტრადიციული სოციალური მედიის ნაცვლად ონლაინ თამაშებში (მაგალითად, Fortnite და Roblox) ურთიერთობას ანიჭებდა. რებრენდინგი ასევე დაეხმარა კომპანიას დისტანცირებულიყო Facebook-ის ბრენდთან დაკავშირებული ნეგატივისგან, რომელიც გამოწვეული იყო მონაცემთა კონფიდენციალურობის სკანდალებით (Cambridge Analytica), ფრენსის ჰოგენის მხილებებით, კონგრესის მოსმენებითა და დეზინფორმაციის გავრცელებაში მისი როლით.

Meta-ს მაშინდელი ხედვით, მეტავერსი უნდა გამხდარიყო შემდეგი დიდი სოციალური პლატფორმა, სადაც მომხმარებლები ვირტუალურ სამყაროში Horizon Worlds აპლიკაციით დაუკავშირდებოდნენ ერთმანეთს. თუმცა, დღეს მეტავერსი ფაქტობრივად მიტოვებულია ხელოვნური ინტელექტის (AI) სასარგებლოდ. CNBC-ის თანახმად, შემცირებები შეეხო ისეთ სტუდიებს, როგორიცაა Armature Studio (“Resident Evil 4 VR”), Twisted Pixel (“Marvel’s Deadpool VR”) და Sanzaru (“Asgard’s Wrath”). ამასთანავე, VR ფიტნეს აპლიკაცია Supernatural, რომელიც Meta-მ 2023 წელს 400 მილიონ დოლარად შეიძინა, ახალ კონტენტს აღარ გამოუშვებს და „მხარდაჭერის რეჟიმზე“ გადავა. GeekWire-ის ცნობით, შემცირებები შეეხო Camouflaj-საც, ხოლო The Verge-მა აღნიშნა, რომ იხურება სამუშაო სივრცეებისთვის განკუთვნილი პროგრამა Workrooms-იც.

ეს სიახლეები მოჰყვა Bloomberg-ის დეკემბრის ანგარიშს, სადაც ნათქვამი იყო, რომ Meta ვირტუალური რეალობის დეპარტამენტის ბიუჯეტს 30%-ით ამცირებდა. კომპანიამ ასევე შეაჩერა Meta Horizon ოპერაციული სისტემის სხვა მწარმოებლებისთვის გაზიარების პროგრამა. მეტავერსის პრიორიტეტულობის დაკარგვა მოულოდნელი არ ყოფილა — განყოფილება კოლოსალურ თანხებს კარგავდა და მოგება არასდროს მოუტანია. ჯამში, კომპანიამ Reality Labs-ში 73 მილიარდი დოლარი ჩადო. კონტექსტისთვის: ამ თანხის დასახარჯად საჭირო იქნებოდა დღეში 1 მილიონი დოლარის დახარჯვა 200 წლის განმავლობაში.

“ღიად მშენებლობის” მოდელის მარცხი

გარდა ინვესტორების გადაჭარბებული მოლოდინებისა, მეტავერსის საწყისი ვერსიები უბრალოდ ცუდი პროდუქტები იყო. უსულო ავატარებს ფეხებიც კი არ ჰქონდათ, ხოლო მარკ ცუკერბერგის ერთ-ერთი სელფი ვირტუალურ სამყაროში იმდენად უხარისხო იყო, რომ ინტერნეტ-მემად იქცა. მოკლედ რომ ვთქვათ, Meta ჰპირდებოდა მომავალს, რომლის შესაბამისი პროდუქტიც არ ჰქონდა.

ეს იყო „ღიად მშენებლობის“ (build in the open) მოდელის მარცხი, როდესაც ტექნოლოგიური პროდუქტი მომხმარებელთან ნაადრევად მიდის იმ იმედით, რომ უკუკავშირი მის დახვეწაში დაეხმარებათ. ეს მოდელი მუშაობს მაშინ, როცა მომხმარებელი დაინტერესებულია ტექნოლოგიით, მაგრამ მეტავერსის შემთხვევაში მოთხოვნა დაბალი აღმოჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ Meta-მ Oculus-ის სათვალეებით ბაზრის უდიდესი წილი დაიკავა, გაყიდვები მაინც მცირდებოდა. Counterpoint Research-ის თანახმად, 2024 წელს VR სათვალეების გლობალური მიწოდება წლიურად 12%-ით შემცირდა.

აპლიკაციების მაღაზიის მოდელი VR-ის მასშტაბირებამდე

Meta-ს სტრატეგია ეფუძნებოდა პრინციპს: „თუ ავაშენებთ, მომხმარებელი მოვა“. ცუკერბერგს უფრო მეტად საკუთარი პლატფორმიდან მიღებული მოგება აინტერესებდა, ვიდრე ის, სურდათ თუ არა ადამიანებს ამ მოწყობილობების ტარება. მას სურდა გვერდი აევლო Apple-ისა და Google-ის აპლიკაციების მაღაზიებისთვის.

“ეს პერიოდი გამომაფხიზლებელი იყო... ვისწავლეთ, რას ნიშნავს სხვის პლატფორმებზე მუშაობა. მათ წესებში ცხოვრებამ ფუნდამენტურად შეცვალა ჩემი ხედვა ტექნოლოგიურ ინდუსტრიაზე,” - განაცხადა ცუკერბერგმა 2021 წლის Connect ღონისძიებაზე.

მისი პროგნოზით, მეტავერსი მომდევნო ათწლეულში მილიარდ მომხმარებელს მიაღწევდა. McKinsey & Co. და Citi მსგავს ოპტიმისტურ პროგნოზებს აკეთებდნენ, თუმცა რეალობა სხვაგვარი აღმოჩნდა.

მომხმარებელთა მცირე რაოდენობა

მიუხედავად დიდი ამბიციებისა, მეტავერსის აპლიკაციებს მომხმარებელთა მასიური რაოდენობა არ ჰყოლია. Apptopia-ს მონაცემებით, Meta Horizon აპლიკაცია 2018 წლის მაისის შემდეგ გლობალურად 60.4 მილიონჯერ ჩამოიტვირთა. შედარებისთვის, Meta-ს სხვა სოციალურ აპლიკაციებს (Facebook, Instagram, WhatsApp) 3.5 მილიარდზე მეტი ყოველდღიური აქტიური მომხმარებელი ჰყავს.

ცუკერბერგმა დეველოპერებისგან მოგების მიღების სურვილი ძალიან ადრე გამოამჟღავნა. ნაცვლად იმისა, რომ Apple-ის ან Google-ის 30%-იან საკომისიოზე ნაკლები შეეთავაზებინა, Meta-მ Horizon Worlds-ში ციფრული აქტივების გაყიდვიდან 47.5%-იანი საკომისიოს აღება დააანონსა, რამაც კრეატორების უკმაყოფილება გამოიწვია.

უსაფრთხოების პრობლემები და შევიწროება

კიდევ ერთი პრობლემა მომხმარებელთა უსაფრთხოება იყო. კომპანია რეაგირებდა პრობლემებზე და არ ცდილობდა მათ პრევენციას. მაგალითად, „პერსონალური ბარიერის“ (Personal Boundary) ფუნქცია მხოლოდ მას შემდეგ დაინერგა, რაც მეტავერსში სექსუალური შევიწროების ფაქტები გახშირდა. მომხმარებლები აღნიშნავდნენ, რომ ძალადობის დროს სათვალის მოხსნა უფრო მარტივი იყო, ვიდრე მისი რეპორტირება, რადგან დაბრუნებისას მოძალადის იდენტიფიცირება რთულდებოდა.

AR და AI უფრო პოპულარული აღმოჩნდა

მეტავერსისთვის საბოლოო დარტყმა Ray-Ban AR სათვალეების წარმატება აღმოჩნდა. ამ სათვალეებმა, რომლებსაც მუსიკის მოსმენის, ვიდეოს გადაღებისა და Meta AI-სთან საუბრის ფუნქცია აქვთ, 2024 წელს გაყიდვებით ტრადიციულ Ray-Ban-ებსაც კი გადაასწრეს. Bloomberg-ის ცნობით, კომპანია მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად წარმოების გაორმაგებას გეგმავს.

ხელოვნური ინტელექტის აპლიკაციების ზრდამ და ახალმა ტექნოლოგიებმა VR-ის ხედვა მოძველებულ რელიქვიად აქცია. ამ ფაქტორების ერთობლიობამ Meta აიძულა, შეეწყვიტა ხარჯვა მეტავერსზე და ფოკუსირებულიყო ისეთ პროდუქტებზე, რომლებსაც რეალური პოტენციალი აქვთ: Ray-Ban სათვალეები, AI აპლიკაციები და დიდი ენობრივი მოდელები.