OpenAI-ს „ბინძური თამაში“: მათემატიკოსი კომპანიას ათასწლეულის ამოცანის მითვისებაში ადანაშაულებს

ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის (NYU) მათემატიკის პროფესორმა, ტრისტან ბაკმასტერმა, სამშაბათს სამი მნიშვნელოვანი ნაშრომი წარადგინა, რომლებიც თეორიული მათემატიკის ერთ-ერთ უდიდეს გადაუჭრელ პრობლემას ეხება. კვლევა, რომელიც Anthropic-ის მათემატიკოს ლევენტ ალპოგესთან თანამშრომლობით და Codex-ისა და Claude AI მოდელების გამოყენებით მომზადდა, თავისთავად მნიშვნელოვანი სამეცნიერო მიღწევაა. თუმცა, ამ პროცესს თან ახლავს უჩვეულო დაპირისპირება OpenAI-სთან, რომელიც იმავე ამოცანის ამოხსნას ცდილობდა.

ბაკმასტერმა თავის განცხადებაში აღნიშნა, რომ არსებობს ამ ისტორიის მეორე მხარეც, რომელზეც მას საუბარი არ სურდა, თუმცა იძულებული გახდა. მისი თქმით, OpenAI-მ პარალელური კვლევა ჩაატარა, რომელიც მათ ჯერ კიდევ გამოუქვეყნებელ ნამუშევარს ეფუძნებოდა. ამან გამოიწვია აკადემიური მეტოქეობა და ურთიერთგამომრიცხავი პრეტენზიები აღმოჩენის ავტორობაზე.

ბაკმასტერის განცხადებიდან მალევე, OpenAI-მ გამოაქვეყნა ნავიე-სტოქსის განტოლებების არსებობისა და გლუვობის პრობლემის სრული დამტკიცება — სწორედ იმ საკითხის, რომლისკენაც ბაკმასტერის კვლევა ნაბიჯ-ნაბიჯ მიდიოდა. OpenAI-ს მტკიცებით, დამტკიცება ჯერ კიდევ გამოუშვებელმა, მომავალი თაობის მოდელმა შეძლო, რომელმაც ბოლო ერთი კვირის განმავლობაში რამდენიმე სხვა გადაუჭრელი ამოცანაც დაძლია. კომპანიის ინფორმაციით, ამ ერთკვირიან პროცესს 300 მილიარდი ტოკენი და 22.5 მილიონი დოლარის ღირებულების გამოთვლითი რესურსი დასჭირდა.

ათასწლეულის პრიზი და ნავიე-სტოქსის განტოლებები

ნავიე-სტოქსის არსებობისა და გლუვობის პრობლემა „ათასწლეულის პრიზის“ შვიდი ამოცანიდან ერთ-ერთია. კლეის მათემატიკის ინსტიტუტი თითოეული მათგანის პირველად ამოხსნისთვის 1 მილიონ დოლარს აწესებს. ნავიე-სტოქსის განტოლებები ფართოდ გამოიყენება სითხეების მექანიკაში, თუმცა თეორიული თვალსაზრისით ისინი ჯერ კიდევ ბუნდოვანია. მათი ამოხსნა მათემატიკური ფიზიკის სფეროში უდიდეს წინსვლას ნიშნავს.

სანამ ბაკმასტერი და ალპოგე საკუთარ შედეგებს აჯამებდნენ, მათ შეიტყვეს, რომ ინფორმაცია მათი პროგრესის შესახებ OpenAI-სთვის გახდა ცნობილი. კომპანიასთან დაკავშირებისას მათ უპასუხეს, რომ OpenAI-ს უკვე ჰქონდა ცენტრალური პრობლემის სრული დამტკიცება. თუმცა, კითხვებზე იმის შესახებ, თუ როდის დაიწყო კვლევა და რამდენად იყო ჩართული მასში ადამიანი, პასუხები ბუნდოვანი აღმოჩნდა.

„გაირკვა, რომ პრობლემაზე მთელი გუნდი მუშაობდა და გამოყენებული იყო წარმოუდგენელი რაოდენობის გამოთვლითი რესურსი. საბოლოოდ შევთანხმდით, რომ პირველი მოთხოვნა (prompt) მოდელისთვის გაგზავნილი იყო ბოლო რამდენიმე დღის განმავლობაში, მას შემდეგ, რაც ინფორმაციამ ჩვენი მუშაობის შესახებ OpenAI-მდე მიაღწია“, — აცხადებს ბაკმასტერი.

საეჭვო დამთხვევები და მეთოდოლოგია

თუ ბაკმასტერის ვერსია სიმართლეა, ეს ნიშნავს, რომ OpenAI-ს გუნდი დარწმუნდა ბაკმასტერისა და ალპოგეს მიდგომის სისწორეში და გამოიყენა თავისი უპირატესობა გამოთვლით რესურსებში, რათა ფორმალურ დამტკიცებამდე მათზე ადრე მისულიყო. OpenAI-ს პოსტი ადასტურებს ამ ქრონოლოგიის დიდ ნაწილს და აღნიშნავს, რომ მუშაობა 1 სექტემბერს დაიწყეს, მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ხმები ათასწლეულის ორი ამოცანის ამოხსნის შესახებ.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ პრობლემაზე ბევრი მათემატიკოსი მუშაობს, ბაკმასტერისა და მისი კოლეგის მიერ არჩეული ტაქტიკა იშვიათია. სწორედ ამიტომ მიიჩნია პროფესორმა საეჭვოდ ის ფაქტი, რომ OpenAI-მ ზუსტად იგივე გზა აირჩია. ბაკმასტერის თქმით, ეს არ არის ის მიმართულება, რომელზეც მოდელი რამდენიმე დღეში დამოუკიდებლად მივა მხოლოდ ამოცანის პირობის მიწოდებით.

კარიერული მუქარა და ეთიკური დავა

ვინაიდან ალპოგე Anthropic-ში (OpenAI-ს კონკურენტი ლაბორატორია) მუშაობს, ეს ფაქტი OpenAI-სთვის მტკივნეული აღმოჩნდა. ბაკმასტერი ამტკიცებს, რომ OpenAI-ს მკვლევარმა, სებასტიან ბუბეკმა, მას კომპრომისის სახით ალპოგეს სახელის ხსენების ამოღება სთხოვა. როდესაც ბაკმასტერმა დავის გასაჯაროება გადაწყვიტა, ბუბეკმა მას ჰკითხა: „რატომ გინდა საკუთარი კარიერის დანგრევა?“. წინააღმდეგობის გაწევის შემდეგ კი დაამატა: „თუ არ გინდა, რომ თავაზიანი ვიყო, მაშინ აღარ ვიქნები“.

მონაცემების გამოყენების საკითხი

ბაკმასტერი ასევე გამოთქვამს ეჭვს, რომ ვინაიდან ის მუშაობისას ინტენსიურად იყენებდა Codex-ს, ინფორმაცია მისი კვლევის შესახებ შესაძლოა OpenAI-ს მოდელების მოსამზადებლად ყოფილიყო გამოყენებული. OpenAI იტოვებს უფლებას, გაწვრთნას მოდელები Codex-თან ინტერაქციაზე, თუ მომხმარებელი ამაზე უარს არ განაცხადებს. კომპანია თავის მხრივ უარყოფს მომხმარებლის კონკრეტული მონაცემების გამოყენებას ამ ამოცანის ამოსახსნელად, თუმცა არ გამორიცხავს, რომ დეიდენტიფიცირებულმა მონაცემებმა მოდელების გაუმჯობესებაში როლი ითამაშა.

ეს შემთხვევა კიდევ ერთხელ ამწვავებს დებატებს ხელოვნური ინტელექტის როლზე მათემატიკურ კვლევებში და OpenAI-ს მოტივაციებზე. ბაკმასტერს მიაჩნია, რომ საუკეთესო გამოსავალი კვლევის შესახებ მაქსიმალური ინფორმაციის საჯაროდ გავრცელებაა.