პროფესიული გადაწვის პირველი ნიშნები მათთან ჩნდება, ვინც ხელოვნურ ინტელექტს ყველაზე აქტიურად იყენებს

ამერიკულ სამუშაო კულტურაში ამჟამად ყველაზე პოპულარული ნარატივი არა სამუშაო ადგილების დაკარგვა, არამედ ხელოვნური ინტელექტის (AI) მიერ ადამიანების „ხსნაა“. ბოლო სამი წლის განმავლობაში ტექნოლოგიური ინდუსტრია სწორედ ამ იდეას სთავაზობდა მილიონობით შეშფოთებულ დასაქმებულს, რომლებიც გამოსავალს ეძებდნენ. არგუმენტი შემდეგნაირია: მართალია, ზოგიერთი „თეთრსაყელოიანი“ პოზიცია გაქრება, მაგრამ უმეტესობისთვის AI შესაძლებლობების გამაძლიერებელი (force multiplier) გახდება.

ამ ლოგიკით, იურისტები, კონსულტანტები, მწერლები, პროგრამისტები თუ ფინანსური ანალიტიკოსები უფრო ეფექტურები და შეუცვლელები უნდა გამხდარიყვნენ. ინსტრუმენტები ადამიანებისთვის იმუშავებდნენ, შრომა შემსუბუქდებოდა და ყველა მოგებული დარჩებოდა. თუმცა, Harvard Business Review-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევა ამ თეორიის რეალურ შედეგებს აანალიზებს და სურათი სულაც არ ჰგავს პროდუქტიულობის რევოლუციას. ირკვევა, რომ კომპანიები „გადაწვის მანქანებად“ გადაქცევის რისკის წინაშე დგანან.

ბერკლის უნივერსიტეტის (UC Berkeley) მკვლევრები რვა თვის განმავლობაში აკვირდებოდნენ 200-კაციან ტექნოლოგიურ კომპანიას, რათა ენახათ, რა ხდება მაშინ, როდესაც თანამშრომლები ხელოვნურ ინტელექტს რეალურად ითვისებენ. 40-ზე მეტ სიღრმისეულ ინტერვიუზე დაყრდნობით დადგინდა, რომ მენეჯმენტის მხრიდან არანაირი პირდაპირი ზეწოლა ან ახალი გეგმების დაწესება არ მომხდარა. ადამიანებმა თავად დაიწყეს მეტის კეთება, რადგან ახალი ხელსაწყოებით ეს შესაძლებელი ჩანდა.

სამუშაო საათების ზრდა და გაფართოებული მოვალეობები

იმის გამო, რომ თანამშრომლებს მეტი საქმის შესრულება შეეძლოთ, სამუშაო პროცესმა ლანჩის შესვენებებსა და გვიან საღამოებში გადაინაცვლა. დასაქმებულთა შესასრულებელი საქმეების სია იმ დროსაც კი ავსებდა, რომელიც ხელოვნურმა ინტელექტმა გამოათავისუფლა. როგორც ერთ-ერთმა ინჟინერმა აღნიშნა:

„ფიქრობდი, რომ რადგან AI-ს მეშვეობით უფრო პროდუქტიული იქნებოდი, დროს დაზოგავდი და ნაკლებს იმუშავებდი. მაგრამ სინამდვილეში ნაკლებს არ მუშაობ. მუშაობ იმავე რაოდენობით ან უფრო მეტსაც კი“.

მსგავსი რეაქციები ტექნოლოგიურ ფორუმებზეც (მაგალითად, Hacker News) შეინიშნება. ერთ-ერთი მომხმარებელი წერს, რომ მას შემდეგ, რაც მისმა გუნდმა მუშაობის სტილი მთლიანად AI-ზე დააფუძნა, მოლოდინები და სტრესი გასამმაგდა, რეალური პროდუქტიულობა კი მხოლოდ 10%-ით გაიზარდა. იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ხელმძღვანელობა თანამშრომლებზე დიდ ზეწოლას ახდენს, რათა AI-ში ჩადებული ინვესტიცია გაამართლონ, დასაქმებულები კი იძულებულნი არიან უფრო დიდხანს იმუშაონ ამ მოლოდინების დასაკმაყოფილებლად.

პროდუქტიულობის პარადოქსი და კვლევის შედეგები

ეს მიგნებები სრულიად ახალი არ არის. გასულ ზაფხულს ჩატარებულმა ცალკეულმა ექსპერიმენტმა აჩვენა, რომ გამოცდილი დეველოპერები, რომლებიც AI ინსტრუმენტებს იყენებდნენ, დავალებებს 19%-ით მეტ დროს ანდომებდნენ, თუმცა თავად სჯეროდათ, რომ 20%-ით უფრო სწრაფად მუშაობდნენ. დაახლოებით იმავე პერიოდში, ეკონომიკური კვლევების ეროვნული ბიუროს (NBER) მიერ ათასობით სამუშაო ადგილზე ჩატარებულმა დაკვირვებამ აჩვენა, რომ პროდუქტიულობის ზრდამ დროის დაზოგვის კუთხით მხოლოდ 3% შეადგინა, რასაც შემოსავლებზე ან სამუშაო საათებზე მნიშვნელოვანი გავლენა არ მოუხდენია.

ბერკლის კვლევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ის არ უარყოფს AI-ს შესაძლებლობას, გააძლიეროს ადამიანის რესურსი. პირიქით, ის ადასტურებს ამას, თუმცა აჩვენებს, თუ საით მივყავართ ამ გაძლიერებას: მკვლევართა თქმით, ეს იწვევს „დაღლილობას, გადაწვას და მზარდ განცდას, რომ სამუშაოსგან დისტანცირება სულ უფრო რთულდება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ორგანიზაციული მოლოდინები სისწრაფისა და რეაგირების მიმართ იზრდება“.

ტექნოლოგიურმა ინდუსტრიამ ფსონი იმაზე დადო, რომ ადამიანებისთვის მეტის კეთების შესაძლებლობის მიცემა ყველა პრობლემის გადაჭრა იქნებოდა, თუმცა, შესაძლოა, ეს სრულიად სხვა ტიპის პრობლემის დასაწყისი აღმოჩნდეს.