SpaceX-ის IPO-მ შესაძლოა ბაზარი გამოაცოცხლოს: მეორადი აქციების ბუმი და მომავლის პერსპექტივები

SpaceX-ი, გავრცელებული ინფორმაციით, 2026 წლის პოტენციური IPO-სთვის უოლ სტრიტის ოთხ მსხვილ ბანკთან თანამშრომლობს. ეს ნაბიჯი შესაძლოა საჯარო ბაზრების დიდი ხნის ნანატრი გამოცოცხლების სიგნალი გახდეს, რაც რამდენიმეწლიან „გვალვას“ დაასრულებს. მანამდე კი, გვიანდელი ეტაპის კერძო კომპანიები, როგორიცაა SpaceX, თანამშრომლებისა და ადრეული აქციონერებისთვის ლიკვიდურობის შესაქმნელად სხვა გზებს პოულობენ, ძირითადად სწრაფად მზარდი მეორადი ბაზრის მეშვეობით.

კერძო კომპანიები დღეს გაცილებით დიდხანს რჩებიან კერძო სტატუსში, ვიდრე ეს ადრე ხდებოდა. ბევრი მათგანი, მათ შორის SpaceX-იც, ისტორიულად გაცილებით ადრე გავიდოდა საჯარო ბაზარზე. ეს ბიზნესები ეკონომიკაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ და ინვესტორებს მათზე წვდომა ძალიან სურთ. პარალელურად, აქციონერებს, აღმასრულებლებსა და დამფუძნებლებს, რომლებიც წლებია ამ კომპანიებში არიან, სურთ თავიანთი აქციების რეალურ ფულად ქცევა (ლიკვიდურობა), რადგან ეს აქციები მათი ქონების დიდ ნაწილს შეადგენს. სწორედ ამ ორმა ძალამ შექმნა აყვავებული მეორადი ბაზარი.

Rainmaker Securities-ის მმართველი დირექტორი, გრეგ მარტინი, რომელიც სპეციალიზებულია გვიანდელი ეტაპის კერძო კომპანიების მეორადი აქციების ტრანზაქციებზე, აღნიშნავს, რომ ეს ტენდენცია მხოლოდ გაიზრდება. მიუხედავად იმისა, რომ SpaceX-ის საჯარო ბაზარზე გასვლა კერძო სისტემიდან ასეულობით მილიარდი დოლარის გადინებას ნიშნავს, ეს რეალურად გაზრდის ინტერესს სხვა კერძო კომპანიების მიმართაც.

SpaceX როგორც ბაზრის ორიენტირი

ბოლო წლების განმავლობაში IPO ბაზარი საკმაოდ პასიური იყო, ამიტომ ინვესტორები ელიან ისეთ კომპანიას, რომელიც ბაზრისთვის „გზამკვლევი“ (bellwether) გახდება. SpaceX სწორედ ასეთი კომპანიაა. მან ცოტა ხნის წინ განახორციელა ტენდერი 800 მილიარდი დოლარის შეფასებით და მეორად ბაზარზე ინტერესი კვლავ იზრდება. SpaceX-ის გარდა, დიდი ინტერესია ისეთი კომპანიების მიმართ, როგორიცაა:

• ByteDance
• Stripe
• Databricks
• OpenAI და Anthropic (AI ბიზნესები)
• Perplexity

SpaceX-მა მოახერხა ზრდის შენარჩუნება 2022 და 2023 წლების რთულ პერიოდებშიც კი. მისი ფასი მეორად ბაზარზე უკვე აჭარბებს ბოლო ტენდერის მაჩვენებლებს და უახლოვდება 1.5 ტრილიონ დოლარს, რაც პოტენციური IPO-ს ფასად განიხილება.

ბიზნესის მრავალფეროვნება და მასკის ფაქტორი

SpaceX-ის წარმატება რამდენიმე ძირითად მიმართულებას ეფუძნება:

• დომინირება რაკეტების გაშვების ბიზნესში: კომპანია ბაზრის ლიდერია.
• Starlink: სწრაფად მზარდი საკომუნიკაციო ბიზნესი.
• Starship: პროექტი, რომელიც მოიცავს ტვირთების კოსმოსში გაგზავნას და გლობალურ ლოჯისტიკას.
• კოსმოსური მონაცემთა ცენტრები: ახალი იდეა კოსმოსში მონაცემთა ცენტრების აშენების შესახებ, რომლებიც მზის ენერგიით იმუშავებენ.

ინვესტორებში არსებობს ე.წ. „ილონ მასკის ჰალოს ეფექტი“. მიუხედავად იმისა, რომ Tesla-ს შემოსავლების ძირითადი წყარო ავტომობილებია, ის სრულად ვერტიკალურად ინტეგრირებული კომპანიაა, რომელიც ფლობს მონაცემებს, თვითმართვად ტაქსებსა და რობოტებს. მასკის სხვა კომპანიებთან (xAI, X/Twitter, SpaceX) სინერგია ქმნის დამატებით ღირებულებას, რაც SpaceX-ს პრემიუმ შეფასების საშუალებას აძლევს.

როგორ ამოვიცნოთ IPO-სთვის მზადება?

კომპანიის საჯარო ბაზარზე გასვლის მზადყოფნაზე რამდენიმე სიგნალი მიუთითებს:

1. საკვანძო კადრების დაქირავება: როდესაც კომპანია ქირაობს მთავარ ბუღალტერს ან ფინანსურ დირექტორს (CFO), რომელსაც საჯარო კომპანიებში მუშაობის დიდი გამოცდილება აქვს.
2. გუნდის გაძლიერება: ინვესტორებთან ურთიერთობის (IR), საბუღალტრო და იურიდიული გუნდების გაფართოება.
3. ფასის წინასწარი განსაზღვრა: მეორადი ბაზრის გამოყენება ფასის დასადგენად (price discovery) IPO-მდე დიდი ხნით ადრე. ეს ეხმარება კომპანიას, თავიდან აიცილოს ფასის არაეფექტური დადგენა საჯარო გზაზე.

მეორადი ბაზრის მექანიზმები

SpaceX-ი მკაცრად აკონტროლებს თავის აქციონერთა სიას. ლიკვიდურობის უზრუნველსაყოფად კომპანია წელიწადში რამდენჯერმე ატარებს ტენდერებს. გარდა ამისა, არსებობს SPV (სპეციალური დანიშნულების ერთეული) სამყარო, სადაც ინვესტორები ვაჭრობენ არა უშუალოდ აქციებით, არამედ SPV-ის წილებით, რომლებიც ამ აქციებს ფლობენ. ეს საშუალებას იძლევა შეიცვალოს ეკონომიკური მფლობელობა აქციონერთა რეესტრში ცვლილებების გარეშე.

ინვესტორებისთვის, რომლებიც მეორად ბაზარზე შედიან, გადამწყვეტია შემდეგი ინფორმაცია:

• ფინანსური ანგარიშგება და მენეჯმენტის სტრუქტურა.
• აქციონერთა სტრუქტურა (cap table) და პრივილეგიები.
• კომპანიის ვალები და მიწოდება-მოთხოვნის ბალანსი.

დღეისათვის მეორად ბაზარზე სტაბილურად ივაჭრება 20-დან 30-მდე მსხვილი კომპანიის აქციები, მათ შორის Discord, Motive და Canva. IPO ბაზრის გახსნასთან ერთად, მოსალოდნელია ამ სიის კიდევ უფრო გაფართოება.