AI ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ საზოგადოებრივი პროტესტი მწვავდება: რატომ აჩერებენ შტატები მონაცემთა ცენტრების მშენებლობას?

ამერიკის შეერთებულ შტატებში ხელოვნური ინტელექტის (AI) ბუმის თანმხლები სერვერული მეურნეობების ჭარბი რაოდენობის გამო უკმაყოფილება პიკს აღწევს. საზოგადოებრივი პროტესტი იმდენად გაძლიერდა, რომ მან საკანონმდებლო დღის წესრიგის შეცვლაც კი დაიწყო. ზოგიერთი შტატი და ადგილობრივი თვითმმართველობა მონაცემთა ცენტრების განვითარებაზე დროებითი აკრძალვის დაწესებასაც კი განიხილავს.

ამ ტენდენციას ცოტა ხნის წინ ნიუ-იორკის შტატიც შეუერთდა ახალი ინიციატივით, რომელიც ადგილობრივი ღრუბლოვანი ინფრასტრუქტურის გაფართოების შეჩერებას ისახავს მიზნად. ნიუ-იორკის შტატის ახალი კანონპროექტი ითვალისწინებს სამწლიან მორატორიუმს მონაცემთა ცენტრების მშენებლობის ახალი ნებართვების გაცემაზე. ამ პერიოდში ადგილობრივ რეგულატორებს საშუალება მიეცემათ, შეისწავლონ ინდუსტრიის გავლენა გარემოსა და ადგილობრივ ეკონომიკაზე. კანონპროექტის ავტორებმა, შტატის სენატორმა ლიზ კრუგერმა და ასამბლეის წევრმა ანა კელესმა, ამ ინიციატივას ქვეყანაში „ყველაზე მკაცრი“ უწოდეს.

მიუხედავად იმისა, რომ შტატის დონეზე მორატორიუმი ჯერ არსად დამტკიცებულა, ლოკალური აკრძალვები სწრაფად ვრცელდება. ნიუ-იორკის ინიციატივამდე რამდენიმე კვირით ადრე, ნიუ-ორლეანის საქალაქო საბჭომ მიიღო მორატორიუმი, რომელმაც ქალაქში მონაცემთა ცენტრების მშენებლობა ერთი წლით შეაჩერა. იანვრის დასაწყისში მსგავსი კანონი მიიღეს მედისონში (ვისკონსინის შტატი), მას შემდეგ რაც რეგიონულ ტექნოლოგიურ პროექტებზე პროტესტი გამწვავდა. ანალოგიური პოლიტიკა გატარდა მრავალ სხვა დასახლებაშიც, მათ შორის ისეთ აქტიურ სამშენებლო ზონებში, როგორიცაა ჯორჯიის შტატი და მიჩიგანი.

გარემოსდაცვითი აქტივისტები დიდი ხანია აკრიტიკებენ მონაცემთა ცენტრებს, თუმცა ბოლო დროს შეშფოთება მაღალი დონის პოლიტიკოსებმაც გამოხატეს. კონსერვატიულ ფლორიდაში გუბერნატორმა რონ დესანტისმა ახლახან წარადგინა AI „უფლებათა ქარტია“, რომელიც ადგილობრივ თემებს მონაცემთა ცენტრების მშენებლობის შეზღუდვის უფლებას აძლევს. ლიბერალურ ვერმონტში სენატორმა ბერნი სანდერსმა ქვეყნის მასშტაბით მორატორიუმის დაწესების იდეა წამოაყენა. არიზონაში კი გუბერნატორმა ქეითი ჰობსმა მხარი დაუჭირა ინდუსტრიისთვის საგადასახადო შეღავათების გაუქმებას.

პოლიტიკური წინააღმდეგობა სწორედ მაშინ იზრდება, როდესაც ტექნოლოგიური კომპანიები ინფრასტრუქტურაში რეკორდულ თანხებს დებენ. ოთხი უმსხვილესი მოთამაშე — Amazon, Google, Meta და Microsoft — მომავალ წელს კაპიტალურ ხარჯებში 650 მილიარდი დოლარის დახარჯვას გეგმავს, რომლის უდიდესი ნაწილი სწორედ მონაცემთა ცენტრებს მოხმარდება. თუმცა, გამოკითხვების მიხედვით, ამ პროექტების მასშტაბები და სისწრაფე მათ არაპოპულარულს ხდის. Echelon Insights-ის კვლევამ აჩვენა, რომ რესპონდენტთა 46% ეწინააღმდეგება მათ დასახლებაში მონაცემთა ცენტრის აშენებას, ხოლო მხარს მხოლოდ 35% უჭერს.

პაუზის მიზეზები და ლოგიკა

ზოგადად, მორატორიუმების მიზანია, საზოგადოებასა და გადაწყვეტილების მიმღებ პირებს მისცეს დრო, რათა შეაფასონ ასეთი ობიექტების მშენებლობის რეალური ხარჯები და სარგებელი. სენატორ კრუგერის ოფისის წარმომადგენელმა, ჯასტინ ფლეგმა აღნიშნა, რომ ნიუ-იორკში ამ გადაწყვეტილების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ენერგიის ხელმისაწვდომობის კრიზისია. მიუხედავად იმისა, რომ ფასების ზრდაზე ბევრი ფაქტორი მოქმედებს, არსებობს კონსენსუსი, რომ მონაცემთა ცენტრების ზრდა პრობლემას კიდევ უფრო ამწვავებს.

ენერგეტიკული ქსელის გადატვირთვის საპასუხოდ, ტექნოლოგიური გიგანტები პირობას დებენ, რომ თავად დააფინანსებენ ქსელის გაფართოებას. ზოგიერთი კომპანია კი საკუთარი, კერძო ელექტრომომარაგების სისტემების, ე.წ. „ჩრდილოვანი ქსელების“ (shadow grid) შექმნას ცდილობს. ამის მაგალითია ილონ მასკის სტარტაპი xAI, რომელმაც მემფისში (ტენესის შტატი) მონაცემთა ცენტრისთვის მეთანის გაზის ტურბინები ააგო. თუმცა, გარემოს დაცვის სააგენტომ (EPA) დაადგინა, რომ კომპანიას ამისთვის შესაბამისი ნებართვები არ ჰქონდა, რის გამოც აქტივისტები სასამართლო დავას გეგმავენ.

დებატები გადასახადების შესახებ

წლების განმავლობაში შტატები მონაცემთა ცენტრების განვითარებას საგადასახადო შეღავათებით ახალისებდნენ. CNBC-ის ანალიზის მიხედვით, აშშ-ის 42 შტატში ტექნოლოგიური ფირმები სრულად ან ნაწილობრივ თავისუფლდებიან გაყიდვების გადასახადისგან. ხუთი წლის განმავლობაში ამ შეღავათების გამო სახელმწიფო ბიუჯეტებმა დაახლოებით 6 მილიარდი დოლარი დაკარგეს.

ახლა ბევრი შტატი ამ პოლიტიკის გადახედვას იწყებს:

• ჯორჯიის შტატი: სენატორი მეტ ბრასი მხარს უჭერს სერვერების გაყიდვის გადასახადისგან გათავისუფლების გაუქმებას. მისი თქმით, ტექნოლოგიურ კომპანიებს ეს დამატებითი ფული არ სჭირდებათ და შეღავათის გაუქმება მათ ბიზნესზე უარყოფითად არ იმოქმედებს.
• ოჰაიო: დემოკრატიმა კანონმდებლებმა წარადგინეს ინიციატივა საგადასახადო შეღავათების გაუქმების შესახებ, რათა შემცირდეს ტვირთი რიგითი მომხმარებლებისთვის, რომლებიც ელექტროენერგიის გადასახადს იხდიან.
• კოლორადო: აქ საპირისპირო ტენდენციაა — წარმოდგენილია კანონპროექტი, რომელიც მონაცემთა ცენტრებისთვის საგადასახადო შეღავათებს მომდევნო 20 წლის განმავლობაში შეინარჩუნებს.

მონაცემთა ცენტრების კოალიციის წარმომადგენელი დენ დიორიო მიიჩნევს, რომ ეს ობიექტები მომგებიანია მცირე დასახლებებისთვის, რადგან მათ შემოსავალი მოაქვთ ადგილობრივი რესურსების გადატვირთვის გარეშე. მისი თქმით, თუ შეღავათები გაუქმდება, კომპანიები ამ ადგილებში მშენებლობაზე უარს იტყვიან, რაც რეგიონებს მნიშვნელოვან ფინანსურ სარგებელს დააკარგვინებს.