არაკომერციული ორგანიზაცია Current AI ყველასთვის ხელმისაწვდომი „ხელოვნური ინტელექტის მსოფლიო ქსელის“ შექმნას გეგმავს

ინდოეთის სოფლად მცხოვრები ფერმერი მომაკვდავ მცენარეს ფოტოს უღებს. მას სურს ინფორმაცია ინტერნეტში მოიძიოს, თუმცა ინგლისური არ იცის. სწორედ ამ ტიპის პრობლემების მოგვარებას ისახავს მიზნად არაკომერციული ორგანიზაცია Current AI, რომელიც ღია, საჯარო ხელოვნური ინტელექტის (AI) ინფრასტრუქტურის შექმნაზე მუშაობს.

თებერვალში, ინდოეთის AI სამიტზე, ორგანიზაციამ ითანამშრომლა Bhashini-სთან — ინდოეთის მთავრობის ხელოვნური ინტელექტის ენობრივ განყოფილებასთან. ამ თანამშრომლობის შედეგად შეიქმნა Suno Sutra (რაც ჰინდიზე „მოსმენის ქრონიკებს“ ნიშნავს). ეს არის ჯიბის ზომის, ოფლაინ მოწყობილობა, რომელიც ხელოვნურ ინტელექტს ინდოეთის 22 ენაზე ამუშავებს და ინტერნეტთან კავშირს არ საჭიროებს.

Current AI-ის აღმასრულებელი დირექტორის, აია ბდეირის თქმით, ინდოეთში ასობით სხვადასხვა ენა და დიალექტი არსებობს, რომლებსაც დღევანდელი ხელოვნური ინტელექტი სათანადოდ ვერ წარმოაჩენს. მოწყობილობა ღია კოდზეა დაფუძნებული, რაც დეველოპერულ საზოგადოებებს მასზე ახალი პროდუქტების დაშენების საშუალებას აძლევს.

ორგანიზაცია, რომელიც 2025 წლის თებერვალში მარტინ ტისნემ დააარსა, სწრაფი ტემპით ვითარდება. გასულ თვეში მან 3.2 მილიონი დოლარის გრანტები გამოყო ოთხი ორგანიზაციის პროექტებისთვის, ხოლო გასულ კვირას ჟენევაში, AI for Good სამიტზე, ღია კოდის მქონე AI ჩატბოტი წარადგინა. აია ბდეირი ორგანიზაციას იანვარში შეუერთდა, მანამდე ის Mozilla-ს AI სტრატეგიას ხელმძღვანელობდა და იყო STEM განათლების კომპანია littleBits-ის დამფუძნებელი.

საჯარო და კერძო პარტნიორობა

Current AI ფუნქციონირებს როგორც „საჯარო და კერძო პარტნიორობა“, რომელიც აერთიანებს მთავრობებს, კომპანიებსა და ფილანთროპებს საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე ტექნოლოგიების დასაფინანსებლად. საფრანგეთის მთავრობამ ორგანიზაციას საწყისი კაპიტალის სახით 100 მილიონი დოლარი გამოუყო. მათ შეუერთდნენ Ford Foundation, MacArthur Foundation, DeepMind და Salesforce, რის შედეგადაც ჯამურმა დაფინანსებამ 400 მილიონ დოლარს მიაღწია.

პრობლემა, რომლის გადაჭრასაც ორგანიზაცია ცდილობს, ნათელია: დღეს ყველა ძირითადი AI სისტემა, იქნება ეს OpenAI, Google თუ Anthropic, კერძო კომპანიების საკუთრებაა. ბდეირის ხედვით, თუ ხელოვნური ინტელექტი მართლაც ტრანსფორმაციული ტექნოლოგიაა, რომელიც ადამიანის ცხოვრების ყველა ასპექტს შეცვლის, აუცილებელია არსებობდეს მისი საჯარო ალტერნატივა — ინტერნეტის (World Wide Web) მსგავსად, რომელიც ყველასთვის უფასოდ იქნება ხელმისაწვდომი.

არა მხოლოდ ენა

მსოფლიოში არსებული სალაპარაკო ენების ნახევარს გადაშენება ემუქრება. ვინაიდან ინგლისური ენა დომინირებს უმსხვილეს მოდელებსა და სისტემებში, მსოფლიო ენების, კულტურებისა და თემების დიდი ნაწილი ყურადღების მიღმა რჩება. ბდეირი ხაზს უსვამს, რომ ენა არის ცოდნის, ტრადიციის, მეხსიერებისა და იდენტობის გადაცემის საშუალება, ამიტომ, როდესაც ტექნოლოგიას არ შეუძლია თქვენს ენაზე საუბარი, მას არც თქვენი კულტურის შენარჩუნება შეუძლია.

Current AI-ის პირველი საგრანტო რაუნდის ფარგლებში 3.2 მილიონი დოლარი ოთხ ორგანიზაციაზე გადანაწილდა:

• კენია (Masakhane): AI მონაცემთა ბაზების შექმნა 50-ზე მეტ აფრიკულ ენაზე ჯანდაცვის, სოფლის მეურნეობისა და განათლების სფეროებისთვის.
• ლიბანი (Institute for Worldmaking): არაბული კულტურული ისტორიისა და თანამედროვე პრაქტიკის გაციფრულება მანქანურად წაკითხვად ბაზებში, რომლებსაც თავად თემები გააკონტროლებენ.
• ბრაზილია (Portal sem Porteiras): ამაზონის მკვიდრი თემებისთვის ოფლაინ AI ინსტრუმენტების შექმნა, რაც მონაცემების ტერიტორიის შიგნით დარჩენას უზრუნველყოფს.
• კენია (African Internet Rights Alliance): აუდიტის ინსტრუმენტების შემუშავება კონტინენტზე AI სისტემების ანგარიშვალდებულების უზრუნველსაყოფად.

ვის ეკუთვნის მონაცემები?

მონაცემთა მფლობელობის საკითხზე ორგანიზაციის პოზიცია მკაფიოა: მონაცემები არ უნდა ეკუთვნოდეს სილიკონის ველის კომპანიას, რომელიც მხოლოდ მცირე ჯგუფის გამდიდრებაზეა ორიენტირებული. Current AI-ის მიდგომა გულისხმობს მოდელებისა და მონაცემების ლოკალურად შენახვას და პროცესში თემის ექსპერტების ჩართვას. დანერგილია თანხმობის პროტოკოლები, რაც თემებს საშუალებას აძლევს, ნებისმიერ ეტაპზე შეაჩერონ პროცესი.

„მასშტაბი ყოველთვის არ არის საზომი ერთეული. ეს Big Tech-ის პარადიგმაა. ჩვენი მიზანი შეიძლება იყოს ის, რომ ამაზონის მკვიდრმა უხუცესმა გამოიყენოს კენიაში შექმნილი ინსტრუმენტი, რათა მომავალ თაობებს ეკოლოგიური ცოდნა საკუთარ ენაზე გადასცეს“, — აცხადებს ბდეირი.

ტექნოლოგიური ბაზის მშენებლობა

ჟენევაში Current AI-მ წარადგინა Alpha Chat — ღია კოდის მქონე ჩატბოტი, რომელიც შვიდ კვირაში ათი ორგანიზაციისგან შემდგარმა კოალიციამ შექმნა, მათ შორის იყვნენ Hugging Face, Mozilla და MIT Media Lab. თითოეულმა მონაწილემ თავისი წვლილი შეიტანა ენობრივი მოდელის, უსაფრთხოების ინსტრუმენტებისა თუ გამოთვლითი სიმძლავრის სახით.

გარდა ამისა, ორგანიზაციამ გააფორმა ხელშეკრულება ტოკიოში ბაზირებულ სტარტაპ Sakana AI-სთან. ისინი გეგმავენ ერთობლივი ღია კოდის მქონე AI ბაზის შექმნას, რომელიც მორგებული იქნება იაპონურ ენასა და კულტურაზე, ასევე გლობალური სამხრეთის იმ თემებზე, რომლებიც დომინანტური AI სისტემების მიერ იგნორირებულია.