აშშ-ის მტკიცებით, ASML-ის უახლესი ჩიპების წარმოების დანადგარი შესაძლოა ჩინეთში იყოს, კომპანია ამას უარყოფს

Bloomberg-ის ინფორმაციით, აშშ-ის სავაჭრო მდივანმა, ჰოვარდ ლუტნიკმა, ბოლო პერიოდში გამართულ შეხვედრებზე ASML-ის ხელმძღვანელობასთან შეშფოთება გამოთქვა. მისი ვარაუდით, ჰოლანდიური კომპანიის ერთ-ერთი ექსტრემალური ულტრაიისფერი ლითოგრაფიის (EUV) დანადგარი შესაძლოა ჩინეთში აღმოჩენილიყო. აღსანიშნავია, რომ EUV სისტემები დედამიწაზე ერთადერთი ინსტრუმენტია, რომელსაც ყველაზე მოწინავე ნახევარგამტარული სქემების ბეჭდვა შეუძლია.

თუ ეს ინფორმაცია დადასტურდა, ეს იქნება ექსპორტის კონტროლის უხეში დარღვევა. ტრამპის პირველი ადმინისტრაციის პერიოდიდან ASML-ს აკრძალული აქვს EUV დანადგარების ჩინეთისთვის მიყიდვა. აშშ-ის ადმინისტრაციის მაღალჩინოსნებმა Bloomberg-ს განუცხადეს, რომ მათ აქვთ მტკიცებულებები, რომლის მიხედვითაც ASML-მა ჩინეთში EUV-თან დაკავშირებული კომპონენტები და სატრანსპორტო აღჭურვილობა გაგზავნა. თუმცა, მათ ამ მტკიცებულებების წარდგენაზე უარი თქვეს როგორც მედიისთვის, ისე თავად კომპანიისთვის.

ASML კატეგორიულად უარყოფს ამ ბრალდებას და აცხადებს, რომ ჩინეთში მსგავსი დანადგარი არ არსებობს და არც არასდროს ყოფილა. აშშ-ის სავაჭრო დეპარტამენტს ჯერჯერობით არ გაუცია პასუხი კითხვაზე, ფლობს თუ არა რეალურ მტკიცებულებას ჩინეთის ტერიტორიაზე EUV სისტემის არსებობის შესახებ.

რატომ არის ASML კრიტიკულად მნიშვნელოვანი გლობალური ინდუსტრიისთვის?

მიუხედავად იმისა, რომ ASML ფართო საზოგადოებისთვის ნაკლებად ცნობილია, ის ხელოვნური ინტელექტის (AI) გლობალური ინფრასტრუქტურის მშენებლობაში Nvidia-ს შემდეგ ყველაზე მნიშვნელოვანი რგოლია. კომპანია აწარმოებს მსოფლიოში ერთადერთ დანადგარებს, რომლებსაც EUV ლითოგრაფიის პროცესის შესრულება შეუძლიათ. ეს პროცესი გულისხმობს მიკროსკოპული სქემების ბეჭდვას, რაც განსაზღვრავს თანამედროვე ჩიპების სიმძლავრეს.

ყველა მოწინავე პროცესორი, რომელსაც TSMC აწარმოებს Nvidia-სა და Apple-ისთვის, დამოკიდებულია ASML-ის ინსტრუმენტებზე. ამ ტექნოლოგიის შესაქმნელად კომპანიას ორი ათწლეული და მილიარდობით დოლარი დასჭირდა. ამჟამად ბაზარზე მეორე მიმწოდებელი უბრალოდ არ არსებობს. ამ მონოპოლიამ ASML ევროპის ყველაზე ძვირადღირებულ საჯარო კომპანიად აქცია, რომლის საბაზრო კაპიტალიზაცია 700 მილიარდ დოლარს აღწევს.

კომპანიის პოზიცია და უსაფრთხოების მექანიზმები

ASML-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა, კრისტოფ ფუკემ, განმარტა, რომ კომპანია აკონტროლებს თითოეულ დანადგარს, რომელიც კი ოდესმე გაუყიდია. მისი თქმით, ყველა მოწყობილობა ან აქტიურ გამოყენებაშია მონიტორინგის ქვეშ მყოფ კლიენტებთან, ან დაშლილია და კომპანიაშია დაბრუნებული. ფუკემ ხაზი გაუსვა რამდენიმე მნიშვნელოვან გარემოებას:

• შიდა ბარიერები: კომპანიაში წლების წინ შეიქმნა „ცეცხლოვანი კედელი“ (firewall) — თანამშრომლები, რომლებსაც წვდომა აქვთ EUV ტექნოლოგიასა და დოკუმენტაციაზე, სრულად არიან გამიჯნული სხვა პერსონალისგან. ჩინეთში მომუშავე პერსონალს ამ ინფორმაციაზე წვდომა არ აქვს.
• ტექნოლოგიური სირთულე: EUV დანადგარის შექმნა შესაძლებელი გახდა მხოლოდ ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი ცოდნის ბაზაზე. მხოლოდ EUV სინათლის გენერირების პრობლემის გადაჭრას 20 წელი დასჭირდა.
• უკუინჟინერიის შეუძლებლობა: ფუკეს არგუმენტით, შეუძლებელია იმ მანქანის უკუინჟინერია (reverse-engineering), რომელიც ფიზიკურად არასდროს გქონია ხელში.

კომერციული ლოგიკა და რისკები

ASML ჩინეთში ყიდის წინა თაობის, ე.წ. ღრმა ულტრაიისფერი ლითოგრაფიის (DUV) ხელსაწყოებს. ფუკეს განმარტებით, ეს არის გათვლილი სტრატეგია და არა ხვრელი კანონში. მიზანია შენარჩუნდეს ტექნოლოგიური ნაპრალი თაობებს შორის, რათა კომპანიამ საკუთარი მომავალი კონკურენტი არ შექმნას.

კომპანია მოელის, რომ 2026 წლის შემოსავლის დაახლოებით 20% სწორედ ჩინეთში ნებადართული გაყიდვებიდან მოვა. EUV აკრძალვის დარღვევა საფრთხის ქვეშ დააყენებდა ამ შემოსავალს და კომპანიის, როგორც ევროპული ინდუსტრიის უმსხვილესი მონოპოლისტის, რეპუტაციას ერთი უკანონო გარიგების გამო.

პოლიტიკური და კონკურენტული კონტექსტი

საინტერესოა ის გარემოებაც, რომ სავაჭრო დეპარტამენტმა, ლუტნიკის ხელმძღვანელობით, გასული წლის ბოლოს 150 მილიონი დოლარის დაფინანსება გამოუყო სტარტაპ xLight-ს. ეს კომპანია ავითარებს მომავალი თაობის სინათლის წყაროს ტექნოლოგიას, რომელიც შესაძლოა ASML-ის მონოპოლიის გამოწვევად იქცეს. მიუხედავად იმისა, რომ xLight-ის ხელმძღვანელობა საკუთარ თავს ASML-ის მომავალ პარტნიორად მიიჩნევს, ფუკე ამ იდეის მიმართ სკეპტიკურად არის განწყობილი.

გარდა ამისა, პიტერ ტილი, რომელსაც მჭიდრო კავშირები აქვს ტრამპის გარემოცვასთან, მხარს უჭერს სტარტაპ Substrate-ს. ეს უკანასკნელი პირდაპირ ცდილობს ASML-ის კონკურენტი EUV ტექნოლოგიის შექმნას. პარალელურად, აშშ-ის კონგრესში განიხილება კანონპროექტი, რომელიც კიდევ უფრო გაამკაცრებს სანქციებს და შესაძლოა ASML-ს ჩინეთში DUV დანადგარების გაყიდვაც აუკრძალოს.