ბიბლიოთეკარები AI-სგან თავის დაღწევის ვორქშოფებს ატარებენ: როგორ დაიბრუნონ მომხმარებლებმა კონტროლი ტექნოლოგიებზე

„ჩემს პროგრამაზე ყველა ტელეფონშია ჩამძვრალი!“ — ხუმრობს ჩარლი ბეილი, სამხრეთ ფილადელფიის ერთ-ერთი ბიბლიოთეკარი. მან ახლახან სთხოვა აუდიტორიას ტელეფონების მომზადება, რათა ნაბიჯ-ნაბიჯ აუხსნას, თუ როგორ გამორთონ Apple Intelligence და Gemini თავიანთ მოწყობილობებზე. ბეილი ბავშვებისთვის განკუთვნილ საკლასო ოთახში დგას, სადაც ფერადი ხალიჩა შეხსენებაა იმისა, რომ „M“ მთვარეს (Moon) ნიშნავს, ხოლო „Z“ — ზებრას. თუმცა, ოთახში შეკრებილი ოცამდე ზრდასრული ადამიანი აქ ანბანის სასწავლად არ მოსულა.

ისინი ესწრებიან ვორქშოფს სახელწოდებით „AI-სგან თავის არიდება“ (Avoiding AI). ბეილის თქმით, ამ იდეისკენ მას იმ ადამიანების იმედგაცრუებამ უბიძგა, რომლებიც გრძნობენ, რომ ხელოვნური ინტელექტის ხელსაწყოებს მათ თავს ახვევენ. „ვიგრძენი, რომ ადამიანები შეწუხებულები იყვნენ იმით, რომ AI ინსტრუმენტები, რომლებიც მათ არ მოუთხოვიათ, მოულოდნელად ყველგან გამოჩნდა მათ ცხოვრებაში“, — განუცხადა ბეილიმ TechCrunch-ს.

ერთსაათიანი ვორქშოფი იწყება მიმოხილვით იმის შესახებ, თუ როგორ მუშაობს AI ჩატბოტები და სხვა სამომხმარებლო ხელსაწყოები. ბეილი განმარტავს, თუ რატომ შეიძლება სურდეს ვინმეს ამ პროდუქტების გამოყენება და რატომ შეიძლება სხვამ მათზე უარის თქმა ამჯობინოს. ამის შემდეგ, ის განიხილავს ყველა პოპულარულ ტექნოლოგიურ პლატფორმასა და მოწყობილობას და პროექტორზე ნაბიჯ-ნაბიჯ ინსტრუქციებს აჩვენებს კონკრეტული ფუნქციების გამოსართავად.

ბეილის მიაჩნია, რომ როგორც ბიბლიოთეკარისთვის, მნიშვნელოვანია ამ პროცესის აღქმა ციფრული წიგნიერების ამაღლებად. ეს ეხმარება ადამიანებს დაიბრუნონ ავტონომია და თავად გადაწყვიტონ, სურთ თუ არა AI ხელსაწყოების გამოყენება. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია მაშინ, როდესაც ტექნოლოგიების დიზაინი მომხმარებელს მათ გამოყენებას აიძულებს.

ბეილიმ ამ ვორქშოფის იდეა ჰანა საირუსისგან, მეინის შტატის ბიბლიოთეკარისგან მიიღო. ის ერთ-ერთი იყო იმ ათეულობით ბიბლიოთეკარს შორის მთელი მსოფლიოდან, რომლებიც საირუსს მას შემდეგ დაუკავშირდნენ, რაც მან თავისი ვორქშოფის შესახებ სტატია გამოაქვეყნა. საირუსის თქმით, მსგავსი გამოხმაურება მის არცერთ სხვა პროექტს არ ჰქონია — აქამდე არავინ სთხოვდა მას, მაგალითად, კომპიუტერის საფუძვლების პრეზენტაციის სლაიდების გაზიარებას.

ბანგორის საჯარო ბიბლიოთეკაში მომხმარებლები საირუსს ხშირად მიმართავენ ტექნოლოგიური დახმარებისთვის. ბოლო დროს სულ უფრო ხშირად ისმოდა კითხვები: „როგორ გამოვრთო ეს AI? რატომ ცდილობს ის ჩემ ნაცვლად იმეილების წერას? რატომ მთავაზობს ჩემი ერთწინადადებიანი წერილის შეჯამებას, რომლის წაკითხვაც ისედაც მარტივია?“. სწორედ ამიტომ, საირუსმა გადაწყვიტა, რომ AI-ს გარშემო არსებული აჟიოტაჟის ფონზე, კარგი იქნებოდა ხალხისთვის აეხსნა ამ ტექნოლოგიის მუშაობის პრინციპები და მისი გამორთვის გზები.

როდესაც ბეილიმ ფილადელფიაში მსგავსი ვორქშოფი ჩაატარა, გამოხმაურება იქაც უპრეცედენტო იყო. ბიბლიოთეკის ინსტაგრამ პოსტმა ღონისძიების შესახებ 2,000-ზე მეტი მოწონება და 220-ზე მეტი გაზიარება დააგროვა, მაშინ როცა სხვა პოსტები, როგორც წესი, მხოლოდ რამდენიმე ათეულ მოწონებას იღებს. დიდი მოთხოვნის გამო, მას მეორე პროგრამის დანიშვნაც კი მოუწია.

ვორქშოფის მსვლელობისას დამსწრეებს შორის ერთგვარი სოლიდარობის გრძნობა იქმნება. როდესაც ბეილიმ მონაწილეებს საკუთარი გამოცდილების გაზიარება სთხოვა, ერთ-ერთმა მათგანმა აღნიშნა, რომ Google-ის ძიებისას მისამართის ბოლოს &udm=14-ის დამატება AI შედეგებს მალავს. ბეილიმ ეს კომბინაცია დაფაზე დაწერა, Wi-Fi-ს პაროლის გვერდით.

მონაწილეები სხვადასხვა მიზეზით არიან შეწუხებულები. ერთ-ერთი დამსწრე, ჯონი, აღნიშნავს, რომ დღეს სახლის ყიდვა დიდ სირთულეებთანაა დაკავშირებული, ორი წლის შემდეგ კი შეიძლება შენს მეზობლად მონაცემთა ცენტრი აშენდეს. სხვა მონაწილე, გაბრიელი, ყურადღებას გარემოსდაცვით პრობლემებზე ამახვილებს, თუმცა დასძენს, რომ ის სრულად არ უარყოფს AI-ს და მის როლს სამედიცინო მიღწევებში მნიშვნელოვნად მიიჩნევს.

საირუსის თქმით, AI-ს მოწინააღმდეგეებმა იციან, რომ ეს ტექნოლოგია ბევრად მეტია, ვიდრე უბრალოდ ჩატბოტები. მაგალითად, ბიბლიოთეკაში ძველი დოკუმენტების სკანირებისთვის სიმბოლოების ოპტიკური ამოცნობა (OCR) ძალიან სასარგებლოა. თუმცა, ამ მოძრაობის მიზანი არა ტექნოლოგიების სრული უარყოფა, არამედ მომხმარებლისთვის მეტი კონტროლის, არჩევანის თავისუფლებისა და აგენტობის დაბრუნებაა.

„ვფიქრობ, მოწყობილობებზე AI-ს იძულებითი დანერგვა შეიძლება იქცეს იმ უკანასკნელ წვეთად, რომელმაც მოთმინების ფიალა აავსო. სულ უფრო იზრდება იმის გაცნობიერება, რომ ამ კომპანიებს ჩვენზე გადამეტებული გავლენა აქვთ და ჩვენ მათ პროდუქტებს ისე ვერ ვიყენებთ, როგორც თავად ვისურვებდით“, — დასძენს საირუსი.