ბირთვული სტარტაპების რენესანსი: მცირე რეაქტორების პერსპექტივა და ინდუსტრიის წინაშე მდგარი გამოწვევები

ბირთვული ენერგეტიკის ინდუსტრია ნამდვილ რენესანსს განიცდის. ძველი ელექტროსადგურები განახლებას გადის, ინვესტორები კი სტარტაპებს დიდძალ კაპიტალს აწვდიან. მხოლოდ 2025 წლის ბოლო რამდენიმე კვირაში ბირთვულმა სტარტაპებმა 1.1 მილიარდი დოლარი მოიზიდეს. ეს ოპტიმიზმი მეტწილად იმ იმედით არის განპირობებული, რომ მცირე ბირთვული რეაქტორები წარმატებას მიაღწევენ იქ, სადაც ფართო ინდუსტრიამ ბოლო დროს მარცხი განიცადა.

ტრადიციული ბირთვული რეაქტორები მასშტაბური ინფრასტრუქტურული ობიექტებია. მაგალითად, აშშ-ში, ჯორჯიის შტატში აშენებული უახლესი რეაქტორები — Vogtle 3 და 4 — ათიათასობით ტონა ბეტონს შეიცავს, მუშაობს 14 ფუტის სიმაღლის საწვავის ასამბლეებზე და თითოეული 1 გიგავატზე მეტ ელექტროენერგიას გამომუშავებს. თუმცა, მათი მშენებლობა რვა წლით დაგვიანდა და ბიუჯეტს 20 მილიარდ დოლარზე მეტით გადააჭარბა.

ახალი თაობის ბირთვული სტარტაპები იმედოვნებენ, რომ რეაქტორების ზომის შემცირებით ორივე პრობლემას აირიდებენ თავიდან. მეტი სიმძლავრის საჭიროების შემთხვევაში, შესაძლებელი იქნება უბრალოდ მეტი რეაქტორის დამატება. მცირე რეაქტორების მომხრეები ამტკიცებენ, რომ მათი დამზადება მასობრივი წარმოების ტექნიკითაა შესაძლებელი. რაც უფრო მეტ ნაწილს აწარმოებენ კომპანიები, მით უფრო დაიხვეწება პროცესი, რაც, თავის მხრივ, ხარჯებს შეამცირებს. ექსპერტები ჯერ კიდევ სწავლობენ ამ სარგებლის რეალურ მასშტაბებს, თუმცა დღევანდელი სტარტაპები სწორედ ამ გათვლაზე არიან დამოკიდებულნი.

წარმოების სირთულეები და გამოცდილების ნაკლებობა

წარმოება მარტივი პროცესი არ არის. ამის მაგალითად Tesla-ს გამოცდილებაც კმარა: კომპანიას დიდი ძალისხმევა დასჭირდა Model 3-ის მომგებიანი და მასობრივი წარმოებისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ ავტოინდუსტრიაში აშშ-ს ჯერ კიდევ აქვს მნიშვნელოვანი გამოცდილება. ბირთვულ სტარტაპებს ეს უპირატესობა არ გააჩნიათ.

„ბირთვული ენერგეტიკის მიწოდების ჯაჭვში მომუშავე ჩემს მეგობრებს შეუძლიათ დაასახელონ ხუთიდან ათამდე მასალა, რომლებსაც აშშ-ში უბრალოდ აღარ ვაწარმოებთ,“ — განუცხადა TechCrunch-ს DCVC-ის გენერალურმა პარტნიორმა, მაილო ვერნერმა (Milo Werner). „ჩვენ მათი ყიდვა საზღვარგარეთ გვიწევს. ჩვენ დავივიწყეთ, როგორ დავამზადოთ ისინი.“

ვერნერს წარმოების სფეროში დიდი გამოცდილება აქვს. სანამ ინვესტორი გახდებოდა, ის Tesla-ში ახალი პროდუქტების დანერგვას ხელმძღვანელობდა, მანამდე კი მსგავსი პოზიცია ეკავა FitBit-ში, სადაც ჩინეთში ოთხი ქარხნის გაშვება უზრუნველყო. დღეს, DCVC-ში ინვესტირების გარდა, ვერნერი NextGen Industry Group-ის თანადამფუძნებელია, რომელიც წარმოების სექტორში ახალი ტექნოლოგიების დანერგვაზე მუშაობს.

კაპიტალი და ადამიანური რესურსები

ვერნერის თქმით, ნებისმიერი ზომის კომპანია წარმოებისას ორ ძირითად გამოწვევას აწყდება. ერთი კაპიტალია, რაც ხშირად ყველაზე დიდ შეზღუდვას წარმოადგენს, რადგან ქარხნების მშენებლობა ძვირია. თუმცა, ბირთვული ინდუსტრიისთვის ეს ამჟამად პრობლემას არ წარმოადგენს, რადგან სექტორი კაპიტალის ნაკლებობას არ უჩივის.

თუმცა, ბირთვული ინდუსტრია არ არის დაზღვეული მეორე გამოწვევისგან — ადამიანური კაპიტალის ნაკლებობისგან. „აშშ-ში ბოლო 40 წლის განმავლობაში სამრეწველო ობიექტები პრაქტიკულად არ აგებულა,“ — ამბობს ვერნერი. შედეგად, ქვეყანამ დაკარგა ე.წ. „კუნთების მეხსიერება“. მისი თქმით, ეს ჰგავს სიტუაციას, როცა ადამიანი 10 წლის განმავლობაში დივანზე იჯდა და მეორე დღეს მარათონის გაშვებას ცდილობს.

სამუშაო ძალის დეფიციტი და სტრატეგიული მიდგომები

ათწლეულების განმავლობაში წარმოების ოფშორში გადატანის გამო, აშშ-ს აკლია ხალხი, რომლებსაც აქვთ გამოცდილება როგორც ქარხნების მშენებლობაში, ისე მათ ოპერირებაში. საუბარია არა მხოლოდ დანადგარების ოპერატორებზე, არამედ ყველა რგოლზე — საამქროს ზედამხედველებიდან დაწყებული, ფინანსური დირექტორებითა და საბჭოს წევრებით დასრულებული.

დადებითი ტენდენციაა ის, რომ ბევრი სტარტაპი პროდუქციის ადრეულ ვერსიებს ტექნიკურ გუნდებთან ახლოს აწარმოებს. ეს წარმოებას აშშ-სთან აახლოებს და გაუმჯობესების ციკლს აჩქარებს. მასობრივი წარმოების სარგებლის მისაღებად, სტარტაპებისთვის მნიშვნელოვანია მცირე მასშტაბით დაწყება და ეტაპობრივი ზრდა.

• მოდულარულობა: ეს მიდგომა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ინვესტორებისთვის.
• მონაცემთა შეგროვება: მცირე მოცულობების ადრეული წარმოება საშუალებას იძლევა შეგროვდეს მონაცემები პროცესის დასახვეწად.
• გრძელვადიანი პერსპექტივა: ხარჯების შემცირება არ ხდება მყისიერად; ამას ხშირად ათწლეულიც კი სჭირდება.

მასობრივი წარმოების სარგებელი ერთ ღამეში არ დგება. კომპანიები ხშირად პროგნოზირებენ ხარჯების შემცირებას გამოცდილების დაგროვებასთან ერთად, თუმცა ამას შეიძლება იმაზე მეტი დრო დასჭირდეს, ვიდრე მოელიან. ვერნერის განმარტებით, სასურველი შედეგის მისაღწევად ხშირად წლებია საჭირო.