ილონ მასკმა დედამიწაზე მზის ენერგიის განვითარებაზე, შესაძლოა, უარი თქვა

ილონ მასკის მიერ წარდგენილი Tesla-ს „მთავარი გეგმები“ (Master Plans) წლების განმავლობაში ეკონომიკის ელექტრიფიკაციასა და მზის ენერგიაზე გადასვლას ეფუძნებოდა. თუმცა, SpaceX-ის მიერ ამ კვირაში გამოქვეყნებული საინვესტიციო დოკუმენტები მიუთითებს, რომ ბიზნესმენის პრიორიტეტები, შესაძლოა, შეიცვალა. თუ ადრე მასკის მიზანი „წიაღისეული საწვავის მოპოვებასა და წვაზე დაფუძნებული ეკონომიკიდან მზის ელექტროენერგიის ეკონომიკაზე გადასვლის დაჩქარება“ იყო, დღეს რეალობა განსხვავებულად გამოიყურება.

მასკის ერთ-ერთმა კომპანიამ, xAI-მ, ბოლო პერიოდში აქტიურად დაიწყო წიაღისეული საწვავის გამოყენება. კომპანია მონაცემთა ცენტრების ენერგიით უზრუნველსაყოფად ათობით არარეგულირებად ბუნებრივი აირის ტურბინას იყენებს და გეგმავს დამატებით 2.8 მილიარდი დოლარის ღირებულების აღჭურვილობის შეძენას. ეს ნაბიჯი ხელოვნური ინტელექტის ოპერაციებში წიაღისეული საწვავის როლს კიდევ უფრო ამყარებს, რაც მოულოდნელი შემობრუნებაა ბიზნესმენისთვის, რომელმაც იმპერია სუფთა ენერგიაზე ააგო.

საინტერესოა მასკის კომპანიებს შორის არსებული ფინანსური კავშირებიც: SpaceX-მა 131 მილიონი დოლარი დახარჯა 1,279 ერთეული Cybertruck-ის შესაძენად, ხოლო xAI-მ ბოლო ორი წლის განმავლობაში 697 მილიონი დოლარი გადაუხადა Tesla-ს Megapack-ის სისტემებში, რომლებიც ენერგიის შესანახად გამოიყენება. მიუხედავად ამისა, xAI-ს Tesla-სგან მზის პანელების მნიშვნელოვანი რაოდენობა ამ დრომდე არ შეუძენია.

მზის ენერგია კოსმოსში: ახალი პრიორიტეტი

SpaceX-ის დოკუმენტაციაში მზის ენერგია კვლავ ფიგურირებს, თუმცა აქცენტი მთლიანად კოსმოსზეა გადატანილი. კომპანია მიიჩნევს, რომ კოსმოსში განთავსებული მზის პანელები მონაცემთა ცენტრების მომავალია. დედამიწაზე არსებული მზის ენერგია ნახსენებია მხოლოდ იმის საჩვენებლად, თუ რამდენად ეფექტური იქნება კოსმოსური ალტერნატივა.

SpaceX-ის მტკიცებით, კოსმოსურ მზის პანელებს „ხუთჯერ მეტი ენერგიის“ გამომუშავება შეუძლიათ, ვიდრე ხმელეთზე არსებულს, რადგან იქ მზე 24/7-ზე ანათებს. მასკი და სილიკონის ველის სხვა ხელმძღვანელები განიხილავენ კოსმოსში დიდი სერვერული სისტემების განთავსებას, რათა თავი აარიდონ დედამიწაზე არსებულ ენერგეტიკულ და რეგულაციურ ბარიერებს.

ტექნიკური და ეკონომიკური გამოწვევები

მიუხედავად ამბიციური გეგმებისა, კოსმოსური მონაცემთა ცენტრების იდეა სერიოზულ სირთულეებთან არის დაკავშირებული:

• მაღალი ღირებულება: Starlink-ის თანამგზავრებისთვის საჭირო ენერგიის ფასი ბევრად აღემატება ხმელეთზე არსებული მონაცემთა ცენტრების ხარჯებს.
• დაცვა: მიკროჩიპების დაცვა კოსმოსური რადიაციისა და მკაცრი პირობებისგან რთული და ძვირადღირებული პროცესია.
• მონაცემთა დამუშავება: ჯერჯერობით გაურკვეველია, რამდენად შესაძლებელია ხელოვნური ინტელექტის წვრთნის პროცესის მრავალ თანამგზავრზე გადანაწილება, რაც სამუშაოს დიდ ნაწილს კვლავ დედამიწაზე ტოვებს.

ტერავატების ეპოქა და „პირველადი პრიინციპები“

მასკი შიშობს, რომ ხელოვნური ინტელექტის გამოთვლითი მოთხოვნები მალე გადააჭარბებს დედამიწის ენერგეტიკულ შესაძლებლობებს. დოკუმენტაციაში ნახსენებია „ტერავატის მასშტაბის ყოველწლიური ზრდა AI გამოთვლებში“. შედარებისთვის, დღეს მსოფლიოს ყველა მონაცემთა ცენტრი ერთად მხოლოდ 40 გიგავატ სიმძლავრეს მოიხმარს.

ეს მასკისეული „პირველადი პრინციპებით“ (first principles) აზროვნების მაგალითია: მან დაუშვა, რომ მსოფლიოს ყოველწლიურად დამატებითი ტერავატის სიმძლავრის გამოთვლები დასჭირდება და აქედან გამომდინარე დაიწყო გამოსავლის ძიება. კომპანია მიიჩნევს, რომ მესამე მხარის შეფასებები მონაცემთა ცენტრების მოთხოვნაზე არასწორია, რადგან ისინი შეზღუდულია დედამიწის რესურსების მიწოდების ლიმიტებით.

დღეს კაცობრიობა წლიურად დაახლოებით 35,000 ტერავატ-საათ ენერგიას მოიხმარს. მიუხედავად იმისა, რომ AI-ს ენერგომოხმარება ექსპონენციალურად იზრდება, მასკის პროგნოზები მაინც უკიდურესად ოპტიმისტურად ან რადიკალურად გამოიყურება. კრიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ მზის პანელების სატვირთო მანქანით გადაზიდვა ბევრად ნაკლებ ენერგიას მოითხოვს, ვიდრე მათი ორბიტაზე გაშვება.

სულ რაღაც სამი წლის წინ, Tesla-ს „მთავარი გეგმის მესამე ნაწილში“ დეტალურად იყო აღწერილი წიაღისეული საწვავის სრული ჩანაცვლების სტრატეგია. თუმცა, xAI-ს მონაცემთა ცენტრების ამჟამინდელი მდგომარეობა აჩვენებს, რომ პრაქტიკული საჭიროებები ხშირად აიძულებს ბიზნესმენს, დროებით მაინც, გვერდზე გადადოს საკუთარი ეკოლოგიური ხედვები.