ელექტრომობილების გლობალური ბაზარი „K-სებრ“ ტრაექტორიაზე გადადის: აშშ ჩამორჩენის საფრთხის წინაშეა

ელექტრომობილების ბაზრის მდგომარეობასთან დაკავშირებული პესიმისტური პროგნოზები, როგორც ჩანს, მხოლოდ ამერიკულ რეალობას ასახავს. ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს (IEA) ახალი ანგარიშის მიხედვით, დანარჩენ მსოფლიოში ელექტრომობილებზე მოთხოვნა სტაბილურად იზრდება. გასულ წელს ელექტრომობილების გაყიდვებმა 20 მილიონ ერთეულს გადააჭარბა, რაც გლობალური ბაზრის 25%-ს შეადგენს.

ზრდის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ჩინეთში დაფიქსირდა, თუმცა ბაზრის წილი სხვა რეგიონებშიც სწრაფად იზრდება. მაგალითად, ლათინურ ამერიკაში გაყიდვები 75%-ით გაიზარდა. ამ ფონზე, აშშ-ში გაყიდვები სტაგნაციას განიცდის და ელექტრომობილების წილი ბაზარზე დაახლოებით 10%-ის ფარგლებში მერყეობს. ელექტრომობილების ბაზარმა ე.წ. „K-სებრი“ ფორმა მიიღო, რაც იმას ნიშნავს, რომ ზოგიერთი სეგმენტი მკვეთრად იზრდება, ზოგი კი — ეცემა. ეს ტენდენცია მნიშვნელოვანი სიგნალია როგორც ტრადიციული ავტომწარმოებლებისთვის, ისე სტარტაპებისთვის.

აშშ-ში გაყიდვების მაჩვენებლების შეფერხება გასულ წელს რამდენიმე ფაქტორმა გამოიწვია, მათ შორის საკანონმდებლო ცვლილებებმა (One Big Beautiful Bill Act), რომლებმაც გააუქმა ელექტრომობილების საგადასახადო შეღავათები. ასევე, მოქმედებს პოლიტიკა, რომელიც ჩინელ ავტომწარმოებლებს ამერიკულ ბაზარზე შესვლაში უშლის ხელს. ისეთი სტარტაპებისთვის, როგორიცაა Rivian და Lucid, რომლებიც დიდ ინვესტიციებს ახორციელებენ აშშ-ის ბაზარზე, ეს ვითარება სამომავლო გზას უფრო რთულს ხდის.

ტრადიციული ავტომწარმოებლები და გლობალური კონკურენცია

ტრადიციული ავტომწარმოებლები ამ ეტაპზე შედარებით დაცულები არიან, რადგან მათ შეუძლიათ მოგება წიაღისეულ საწვავზე მომუშავე ავტომობილების გაყიდვით მიიღონ — ყოველ შემთხვევაში, მოკლევადიან პერსპექტივაში. თუმცა, ელექტრომობილების მყარი სტრატეგიის გარეშე, ისინი გლობალური ბაზრის წილის დაკარგვის საფრთხის წინაშე დგანან, რადგან მომხმარებელთა გემოვნება და მოლოდინები იცვლება.

ამავდროულად, ჩინელი ავტომწარმოებლები „K-სებრი“ გრაფიკის ზედა, მზარდ ხაზს ავითარებენ. ზრდა ყველაზე თვალსაჩინოა თავად ჩინეთში, სადაც ახალი ავტომობილების თითქმის 55% ელექტრომობილია. ამაში დიდ როლს თამაშობს ხელმისაწვდომობა: ქვეყანაში გაყიდული ელექტრომობილების ორ მესამედზე მეტი უფრო იაფი იყო, ვიდრე საშუალო სტატისტიკური შიგაწვის ძრავიანი ავტომობილი.

ჩინური ექსპანსია და განვითარებადი ბაზრები

ჩინურმა კომპანიებმა მნიშვნელოვნად შეუწყვეს ხელი ელექტრომობილების გაყიდვების ზრდას სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ევროპაშიც. მაგალითად, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში გაყიდული ელექტრომობილების ნახევარზე მეტი ჩინური წარმოებისაა, ხოლო ევროპამ ნახევარ მილიონზე მეტი ჩინური ელექტრომობილის იმპორტი განახორციელა.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ლათინურ ამერიკაში ელექტრომობილების სწრაფი ზრდა უარყოფს გავრცელებულ თეორიას, თითქოს ელექტრომანქანები განვითარებადი ეკონომიკებისთვის ზედმეტად ძვირია. ტაილანდში ბოლო ორი წლის განმავლობაში ელექტრომობილების ფასები შიგაწვის ძრავიანი მანქანების ფასებს გაუთანაბრდა. IEA-ს ანგარიშის თანახმად, ჩინეთიდან ხელმისაწვდომი ელექტრომობილების იმპორტმა ბევრ განვითარებად ბაზარზე ფასები დასწია და გაყიდვები გაზარდა.

გამოწვევები და სამომავლო რისკები

ეს ტენდენცია შესაძლოა მუდმივად არ გაგრძელდეს. ჩინელმა ავტომწარმოებლებმა 25%-ით მეტი ავტომობილის ექსპორტი განახორციელეს, ვიდრე რეალურად გაიყიდა საგარეო ბაზრებზე. ჩინეთის ფარგლებს გარეთ დილერებმა შესაძლოა უარი თქვან ახალი პარტიების მიღებაზე, სანამ არსებულ მარაგებს არ ამოწურავენ. გარდა ამისა, ქვეყნებმა შესაძლოა დააწესონ ტარიფები იაფი ჩინური ავტომობილების მოზღვავების შესაჩერებლად.

მიუხედავად ამისა, ჩინური ბრენდების ჩამოწერა შეცდომა იქნება. სახელმწიფო მხარდაჭერის წყალობით, ჩინეთს აქვს საკმარისი საწარმოო სიმძლავრე, რათა გლობალური მოთხოვნის 65% დააკმაყოფილოს. ჩინურ კომპანიებს შეუძლიათ აწარმოონ დიდი რაოდენობით ავტომობილები გაცილებით დიდხანს, ვიდრე სხვა კომპანიები შეძლებენ გადახდისუნარიანობის შენარჩუნებას.

პროგნოზები და გაფრთხილება ინდუსტრიისთვის

გრძელვადიან პერსპექტივაში, ელექტრომობილები სუბსიდიების გარეშეც უფრო მომგებიანი გახდება. Gartner-ის პროგნოზით, უკვე მომავალი წლიდან ელექტრომობილების წარმოება უფრო იაფი დაჯდება, ვიდრე შიგაწვის ძრავიანი ავტომობილების. მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-ის ადმინისტრაცია ცდილობს ბაზარი კვლავ წიაღისეული საწვავისკენ მიმართოს, ეს პროცესი დიდ წინააღმდეგობას აწყდება. BloombergNEF-ის მონაცემებით, შიგაწვის ძრავიანი სამგზავრო ავტომობილების გაყიდვებმა პიკს 2017 წელს მიაღწია.

ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითი იაპონური კომპანია Honda-ა, რომელმაც ცოტა ხნის წინ ელექტრომობილების სამი პროექტი გააუქმა. ამ ნაბიჯით კომპანიამ საფრთხის ქვეშ დააყენა თავისი მომავალი, როგორც გლობალური ავტომწარმოებლისა. ელექტრომობილებზე უარის თქმით, Honda კარგავს იმ გამოცდილებას, რამაც Tesla-ს და BYD-ს ხარჯების შემცირებაში დაეხმარა. გარდა ამისა, ელექტრომობილები საუკეთესო პლატფორმაა პროგრამულად უზრუნველყოფილი ავტომობილების შესაქმნელად, რაც ინდუსტრიის კიდევ ერთი მთავარი ტენდენციაა.

დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ იმ ტრადიციული ავტომწარმოებლებისთვის, რომლებმაც ელექტრომობილების მიმართ ამბიციები შეამცირეს, სურათი საკმაოდ მძიმეა. კომპანიები, რომლებიც ვერ მოაწესრიგებენ თავიანთ სტრატეგიას ამ მიმართულებით, დაკარგავენ კონკურენტუნარიანობას და შემოსავლებს გლობალურ ბაზარზე.