FAA-მ SpaceX-ს Starship V3-ის ბუსტერის გაუმართაობის გამოძიება დაავალა

აშშ-ის ფედერალურმა საავიაციო ადმინისტრაციამ (FAA) კომპანია SpaceX-ს დაავალა გამოიძიოს მიზეზი, თუ რატომ გამოვიდა მწყობრიდან Starship-ის ბუსტერი 22 მაისის სატესტო ფრენისას. აღნიშნული გადაწყვეტილება ნიშნავს, რომ SpaceX-ს მოუწევს შეაჩეროს Starship-ის შემდგომი სატესტო გაშვებები მანამ, სანამ გამოძიება არ დასრულდება და მისი შედეგები FAA-ს დასამტკიცებლად არ წარედგინება. ეს გარემოება ამცირებს იმის შანსს, რომ მორიგი გაშვება კომპანიის მიერ ივნისის შუა რიცხვებში დაგეგმილ სავარაუდო IPO-მდე განხორციელდეს.

SpaceX-ს მომხდართან დაკავშირებით კომენტარის მოთხოვნაზე დაუყოვნებლივი პასუხი არ გაუცია. FAA-ს მიერ ოთხშაბათს გავრცელებულ განცხადებაში ნათქვამია: „ოპერაციის საფუძვლიანი შეფასების შემდეგ, FAA-მ დაადგინა, რომ 22 მაისს SpaceX Starship-ის მე-12 ფრენა ინციდენტით (mishap) დასრულდა. ინციდენტი შეეხო Super Heavy ბუსტერს, როდესაც ის საფეხურების განცალკევების შემდეგ ამერიკის ყურისკენ (Gulf of America) ბრუნდებოდა. საზოგადოებრივი დაზიანების ან კერძო საკუთრების განადგურების შესახებ ინფორმაცია არ შემოსულა“.

ფედერალური საავიაციო ადმინისტრაცია ზედამხედველობას გაუწევს SpaceX-ის მიერ წარმოებულ გამოძიებას, ჩართული იქნება პროცესის თითოეულ ეტაპზე და დაამტკიცებს კომპანიის საბოლოო ანგარიშს, მათ შორის ნებისმიერ გამოსასწორებელ ქმედებას, რაც მომავალში მსგავსი შემთხვევების პრევენციისთვის იქნება საჭირო.

ტექნიკური ხარვეზები და V3 ვერსიის დებიუტი

Starship-ის ბუსტერთან დაკავშირებული პრობლემა ფრენის დაწყებიდან რამდენიმე წუთში წარმოიქმნა. ეს იყო SpaceX-ის სუპერმძიმე სარაკეტო სისტემის განახლებული ვერსიის პირველი გაშვება. პირველმა „V3“ Starship-მა წარმატებით გაიარა მაქსიმალური დინამიკური წნევის წერტილი და მიაღწია კოსმოსს, სადაც ბუსტერი ხომალდს უნდა დასცილებოდა და ყურეში წყალზე სიმულირებული დაშვებისთვის დაბრუნებულიყო.

ბუსტერი მართლაც დასცილდა ხომალდს, თუმცა დაუყოვნებლივ შეექმნა ძრავის აშკარა გაუმართაობა — ან შესაძლოა ძრავების გაუმართაობათა სერია — იმ მომენტში, როდესაც ის ცდილობდა ხანგრძლივი წვის (sustained burn) განხორციელებას. აღნიშნული მანევრი ბუსტერს სამხრეთ ტეხასში მდებარე SpaceX-ის გაშვების მოედნისკენ უნდა გაეძევებინა. ამის ნაცვლად, ბუსტერმა კონტროლი დაკარგა, ყურის მიმართულებით ვარდნა დაიწყო და, სავარაუდოდ, შეჯახებისას აფეთქდა.

განხორციელებული ცვლილებები და ხომალდის მდგომარეობა

SpaceX-მა მესამე ვერსიაში Starship-ის მუშაობის პრინციპში მრავალი ცვლილება შეიტანა, რათა რაკეტა ბევრად უფრო საიმედო გამხდარიყო, ვიდრე წინა 11 სატესტო ფრენისას იყო. ცვლილებები მოიცავდა:

• ბუსტერის დიზაინის კორექტირებას;
• სრულიად ახალი, მესამე თაობის Raptor ძრავების ინტეგრირებას;
• უშუალოდ Starship-ის ხომალდის მოდერნიზებას.

მიუხედავად ამისა, თავად Starship-საც შეექმნა პრობლემები ბუსტერთან განცალკევების შემდეგ — მან ექვსი Raptor ძრავიდან ერთ-ერთი დაკარგა. ამან განაპირობა ის, რომ SpaceX-მა უარი თქვა ფრენის ერთ-ერთ სატესტო მიზანზე, რაც ორბიტაზე Starship-ის კიდევ ერთ ხანგრძლივ წვას გულისხმობდა.

სტრატეგიული მიზნები და კონკურენცია

SpaceX ელოდება, რომ განვითარების პროცესში რაკეტები სხვადასხვა გზით განიცდიან მარცხს, თუმცა საბოლოო მიზანი Falcon 9-ის მსგავსი ხომალდის შექმნაა, რომელიც იქნება არა მხოლოდ საიმედო, არამედ მრავალჯერადი გამოყენებისაც. მრავალჯერადი რაკეტების შექმნა გადამწყვეტია კოსმოსში მძიმე ტვირთის გაგზავნის ხარჯების შესამცირებლად.

როგორც IPO-ს დოკუმენტაციაშია აღნიშნული, SpaceX სრულად არის დამოკიდებული Starship-ის საიმედოობასა და მრავალჯერადობაზე, რათა გააგრძელოს Starlink-ის სერვისის ზრდა. Starlink ამჟამად კომპანიის შემოსავლის უდიდესი წყარო და ერთადერთი მომგებიანი ბიზნესია.

FAA-მ Starship-ის განვითარების პროცესში SpaceX-ს უკვე არაერთხელ დაავალა ინციდენტების გამოძიება. ფედერალურმა სააგენტომ მსგავსი მოთხოვნა SpaceX-ის კონკურენტ Blue Origin-საც წაუყენა, რომელიც საკუთარ მძიმე რაკეტას, New Glenn-ს ავითარებს. სულ რაღაც გასულ კვირას, FAA-მ New Glenn-ს ფრენის ნებართვა კვლავ მისცა. მოსალოდნელია, რომ Blue Origin მომდევნო თვეში New Glenn-ის გაშვების მეოთხე მცდელობას განახორციელებს.