Google-ის პირველი კოსმოსური მონაცემთა ცენტრი ამუშავდა: თანამგზავრი ორბიტიდან ლექსებს წერს

Google-ის პროექტ Suncatcher-ის ფარგლებში შექმნილი კოსმოსური მონაცემთა ცენტრის პროტოტიპი უკვე ორბიტაზეა და დედამიწასთან კავშირს წარმატებით ამყარებს. ხომალდი მიმდინარე თვის დასაწყისში, SpaceX-ის Falcon 9 რაკეტის მეშვეობით, სხვა 100-ზე მეტ აპარატთან ერთად გაეშვა. თანამგზავრი აღჭურვილია Google-ის ოთხი Tensor Processing Unit (TPU) ჩიპით და გამოიმუშავებს 1 კილოვატამდე ელექტროენერგიას.

ამ პროექტის მიზანია გზა გაუკაფოს მომავალში მჭიდროდ მოძრავი თანამგზავრების ქსელებს, რომლებიც ორბიტაზე რთულ გამოთვლით ოპერაციებს (inference workloads) შეასრულებენ. თუმცა, TPU ჩიპების მაღალი ენერგომოხმარების გამო, აპარატს ერთჯერადად მხოლოდ ერთი ჩიპის ჩართვა შეუძლია დაახლოებით 20 წუთის განმავლობაში. ეს ფაქტორი კიდევ უფრო ართულებს კოსმოსსა და დედამიწას შორის კომუნიკაციის ისედაც კომპლექსურ პროცესს.

დაახლოებით სამკვირიანი საექსპლუატაციო პერიოდის შემდეგ, რომლის დროსაც თანამგზავრის ქვესისტემები იტესტებოდა, ხომალდი მუშაობისთვის მზად აღმოჩნდა. როდესაც დედამიწაზე მყოფმა ინჟინრებმა პირველი დავალება გაგზავნეს, მათ თანამგზავრზე წინასწარ ჩატვირთულ მოდელს, Google DeepMind-ის Gemma 4-ს, სთხოვეს დაეწერა ჰაიკუ კოსმოსში ყოფნის შესახებ. შედეგმაც არ დააყოვნა:

ქვემოთ ლურჯი მარმარილოა,
მონაცემთა ნაკადი მდუმარე მადლით მიედინება,
ვარსკვლავების შუქი კვებავს ჩემს არსს. ✨

Google-ში აცხადებენ, რომ მოდელი კოსმოსური თემატიკის სხვა ლექსებზეც გამოცადეს, თუმცა უფრო მნიშვნელოვანი იყო ხომალდისთვის ორბიტალური პირობების შესახებ ანგარიშის მოთხოვნა. კომპანიის წარმომადგენლის თქმით, თანამგზავრი ნომინალურ რეჟიმში მუშაობს. მიმდინარე ტესტირების კამპანია შეისწავლის, თუ როგორ უძლებენ ჩიპები თერმულ სტრესსა და კოსმოსურ რადიაციას.

რადიაციის გავლენა და ტექნიკური გამოწვევები

Google-მა თავისი TPU ჩიპები დედამიწაზე, ნაწილაკების ამაჩქარებლებში არაერთხელ გამოცადა, თუმცა ახლა საჭიროა რეალურ პირობებში დაკვირვება, თუ როგორ მოქმედებს რადიაცია აპარატურაზე. რადიაციამ შეიძლება გამოიწვიოს ე.წ. „ბიტების გადაბრუნება“ (bit flips) — მოვლენა, როდესაც კომპიუტერის მეხსიერებაში შენახული მნიშვნელობა იცვლება. ამან, თავის მხრივ, შეიძლება დააზიანოს მონაცემები ისე, რომ მონიტორინგის სტანდარტულმა ხელსაწყოებმა შეცდომა ვერც კი დააფიქსირონ.

დედამიწაზე ჩატარებული ტესტები მიუთითებდა, რომ რადიაციის გავლენა მინიმალური იქნებოდა მოდელის მუშაობის (inference) პროცესში და უფრო მეტ პრობლემას შექმნიდა მოდელის სწავლებისას (training). ახლა Google-ის გუნდს ეძლევა შესაძლებლობა, ეს დინამიკა რეალობაში შეაფასოს და არა სიმულაციაში.

მომავლის გეგმები და კონკურენცია

თუ ამ ხომალდზე განთავსებული TPU-ები ეფექტური აღმოჩნდება, შემდეგი ნაბიჯი 2027 წელს კიდევ ორი, უფრო მოწინავე ჩიპებით აღჭურვილი თანამგზავრის გაშვება იქნება. ეს აპარატები მეტ ენერგიას გამოიმუშავებენ და მათ შორის ოპტიკური კავშირის დამყარება იქნება შესაძლებელი. Google-ის Suncatcher პროექტი გამორჩეულია იმით, რომ ის თანამგზავრებს შორის მაღალსიჩქარიან კავშირს გეგმავს განაწილებული სამუშაოების შესასრულებლად.

• SpaceX: მათი მონაცემთა ცენტრები ასევე გამოიყენებენ ლაზერულ კავშირებს, თუმცა მათი ორბიტები ერთმანეთისგან ზედმეტად დაშორებულია ეფექტური საერთო დამუშავებისთვის.
• Starcloud და Cowboy Space: ეს კომპანიები გეგმავენ გამოთვლითი ოპერაციების შესრულებას ინდივიდუალურ თანამგზავრებზე.

Google-ისა და SpaceX-ის ხედვები მჭიდრო კავშირშია. Alphabet-ი (Google-ის მშობელი კომპანია) SpaceX-ის მნიშვნელოვანი ინვესტორია. ორივე კომპანიას თავისი ორბიტალური გეგმების განსახორციელებლად სჭირდება Starship — ილონ მასკის მძიმე რაკეტა, რომელიც ჯერ კიდევ დამუშავების პროცესშია. კვლევის თანახმად, SpaceX-ს Starship-ის 1800-ჯერ გაფრენა დასჭირდება იმისთვის, რომ მიაღწიოს ხარჯების ისეთ შემცირებას, როგორიც წინა მოდელების შემთხვევაში ნახა.

Suncatcher არის Google-ის ტიპური ამბიციური პროექტი (moonshot), რომელიც ორიენტირებულია 2030-იანი წლებისთვის ეკონომიური ინფრასტრუქტურის შექმნაზე. თუმცა, ამ მიზნის მიღწევა დამოკიდებული იქნება იმაზე, თუ როგორ გაუმკლავდება კომპანია ხელოვნური ინტელექტის სფეროში არსებულ მიმდინარე წნეხსა და შესაძლებლობებს. Alphabet-ის აქციების ფასი მიმდინარე კვირას დაეცა მას შემდეგ, რაც ცნობილი გახდა, რომ საძიებო სისტემაში AI-ს ინტეგრაციის მცდელობები სარეკლამო შემოსავლების ზრდას აფერხებს.

შენიშვნა: Suncatcher-ის პროტოტიპ თანამგზავრს ბორტზე ოთხი TPU აქვს, თუმცა ენერგიის დაზოგვის მიზნით, მათგან ერთდროულად მხოლოდ ერთის მუშაობაა შესაძლებელი.