ახალი კვლევის თანახმად, ჩინური კომპანიების მიერ შემუშავებული წამყვანი „ღია წონის“ (open-weight) ხელოვნური ინტელექტის მოდელები გაწვრთნილია Nvidia-ს იმ ჩიპებზე, რომელთა მიწოდებაც აშშ-ის მთავრობამ თავისი მთავარი გეოპოლიტიკური მეტოქისთვის შეზღუდა. ჩინურ მოწინავე ლაბორატორიებში Blackwell-ის არქიტექტურის გრაფიკულ პროცესორებზე (GPU) ფართო წვდომა მიუთითებს იმ პრობლემის მასშტაბზე, რომლის წინაშეც ჩიპების წამყვანი დიზაინერი აღმოჩნდა.

Nvidia-ს აღმასრულებელმა დირექტორმა, ჯენსენ ჰუანგმა, თანამდებობა მიმდინარე კვირაში დატოვა მას შემდეგ, რაც აღიარა ურთიერთობა ელის ჰუანგთან, კომპანია Megaspeed-ის ხელმძღვანელთან. Megaspeed ფიგურირებს Nvidia-ს ჩიპების ჩინეთში კონტრაბანდული გზით შეტანის საქმეში. გარდა ამისა, არსებობს ეჭვები, რომ ელის ჰუანგი შესაძლოა ჩინეთის სადაზვერვო სამსახურის აგენტი იყოს. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოების ყურადღება ჰუანგის პირადმა ურთიერთობებმა მიიპყრო, კომპანიის გადაწყვეტილებაზე მასთან დამშვიდობების შესახებ, სავარაუდოდ, ექსპორტის კონტროლის დარღვევის გამო მოსალოდნელმა კორპორატიულმა პასუხისმგებლობამაც იქონია გავლენა.

აშშ-ის ექსპორტის კონტროლის მექანიზმები მიზნად ისახავს ქვეყნის ლიდერობის შენარჩუნებას ხელოვნური ინტელექტის სფეროში და ჩინეთის შეკავებას, თუმცა ჯენსენ ჰუანგი დიდი ხანია ცდილობს ამ ბაზრის შენარჩუნებას. Blackwell-ის GPU-ების ექსპორტი ჩინეთში ან ჩინური მფლობელობის მქონე ფირმებისთვის აკრძალულია, მაშინ როცა ტრამპის ადმინისტრაცია Nvidia-ს აძლევს H200-ის — შედარებით ნაკლებად მძლავრი ჩიპის — ექსპორტის უფლებას, იმ პირობით, თუ გადაზიდვა მოხდება შემოვლითი გზით, რაც აშშ-ს 25%-იანი ტარიფის დაწესების საშუალებას აძლევს.

ტექნიკური მტკიცებულებები და მოდელების ანალიზი

OpenAI-ის ყოფილმა მკვლევარმა, უილ დეპუიმ, რომელიც ხელმძღვანელობს არაკომერციულ კვლევით ჯგუფს Unemployment Labs, გააანალიზა DeepSeek-ის, Moonshot AI-ის, MiniMax-ისა და Ant Group-ის მიერ გამოშვებული დიდი ენობრივი მოდელების „წონები“ (weights) — მათი უნიკალური სტრუქტურა. მოდელის წონები კვლავ ასახავს იმ ჩიპების კონფიგურაციას, რომლებიც მათ გასაწვრთნელად გამოიყენეს.

დეპუიმ აღმოაჩინა დამაჯერებელი მტკიცებულებები, რომ ყველაზე პოპულარული მოდელები, მათ შორის Moonshot-ის Kimi K3 და DeepSeek-ის V4, ატარებენ Blackwell-ის ჩიპებზე წვრთნის „თითის ანაბეჭდებს“. თეთრი სახლის ტექნოლოგიურმა მრჩეველმა, მაიკლ კრატსიოსმა, მიმდინარე წლის დასაწყისში დაადასტურა, რომ Moonshot-ი იყენებდა ექსპორტზე აკრძალულ Nvidia-ს ჩიპებს, რის საფუძვლადაც აშშ-ის სადაზვერვო წყაროები დაასახელა.

კონტრაბანდის მასშტაბები და მალაიზიის როლი

არაკომერციული კვლევითი ორგანიზაცია Epoch AI-ის შეფასებით, 2024 და 2025 წლებში ჩინეთში დაახლოებით ორი მილიონი მოწინავე ჩიპი შევიდა სხვადასხვა სქემით, რომლებიც მიზნად ისახავდა მათი საბოლოო დანიშნულების ადგილის დამალვას. ეს არ ნიშნავს, რომ მოდელები სრულად Nvidia-ს ჩიპებზეა გაწვრთნილი, ან რომ ექსპორტის კონტროლის კანონები აუცილებლად დაირღვა; ჩიპები შესაძლოა განთავსებული ყოფილიყო ოფშორულ მონაცემთა ცენტრებში.

მონაცემთა ცენტრების მალაიზიაში განთავსება ჩინური ფირმებისთვის გამოთვლით სიმძლავრეებზე წვდომის პოპულარული გზა გახდა. Epoch-ის მონაცემებით, 2024-2025 წლებში მალაიზიაში Nvidia-ს 275,000 AI აქსელერატორი იქნა იმპორტირებული. თუმცა, ექსპორტის აკრძალვის მიზანი სწორედ ამის აღკვეთაა: ჩინურმა AI ლაბორატორიებმა არ უნდა შეძლონ მუშაობა ყველაზე მძლავრ ჩიპებზე.

„თუ ჩვენთვის მნიშვნელოვანია აშშ-ის ტექნოლოგიური უპირატესობა, ალოგიკურია ჩინურ კომპანიებს ავუკრძალოთ ჩიპებზე წვდომა მატერიკულ ჩინეთში, ჰონგ-კონგსა თუ მაკაოში, მაგრამ ვუთხრათ, რომ მალაიზიაში გადასვლის შემთხვევაში მათ ყველაფრის უფლება აქვთ“, — განაცხადა სემ ბრესნიკმა, ჯორჯთაუნის უსაფრთხოებისა და განვითარებადი ტექნოლოგიების ცენტრის მკვლევარმა.

კორპორატიული კავშირები და გამოძიება

ელის ჰუანგის ხელმძღვანელობით მოქმედი კომპანია Megaspeed და მისი შვილობილი Speedmatrix წლებია ამ ვაჭრობის ეპიცენტრში იმყოფებიან და აშშ-ისა და სინგაპურის მთავრობების გამოძიების ობიექტები არიან. Bloomberg-ის ინფორმაციით, ელის ჰუანგთან დაკავშირებული კიდევ ერთი კომპანია მონაწილეობდა აკრძალული ჩიპების კონტრაბანდაში შანხაის მონაცემთა ცენტრისთვის.

მაისში კვლევითმა ფირმა Culper-მა გამოაქვეყნა ანგარიში, სადაც ნათქვამია, რომ Nvidia-ს აქვს „ჩინეთის პრობლემა“, რადგან მისი შემოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილი მოდის ჩინური მოთხოვნიდან, იქნება ეს დისტანციური მონაცემთა ცენტრების თუ კონტრაბანდის გზით. ანგარიშში დეტალურად იყო აღწერილი Megaspeed-ის კავშირი Nvidia-სთან და ნათქვამი იყო, რომ ელის ჰუანგის კომპანიებს ზურგს უმაგრებენ ჩინური ფირმები, რომლებსაც აშშ-ის ჩიპებზე წვდომა აკრძალული აქვთ.

ჩინეთის შიდა ბაზრის რეაქცია

საინტერესოა, რომ Culper-ის პროგნოზი Nvidia-ს წინააღმდეგ არ ეფუძნებოდა აშშ-ის მთავრობის მხრიდან მკაცრ რეაგირებას. აქცენტი კეთდებოდა ჩინეთის პასუხზე: აკრძალვების ფონზე ჩინეთმა გააორმაგა ძალისხმევა საკუთარი ჩიპების ინდუსტრიის განსავითარებლად. თუ ჩინეთი წარმატებას მიაღწევს, Nvidia-ს ჩიპებზე მრავალმილიარდიანი მოთხოვნა შესაძლოა გაქრეს.

ამჟამად ჰონგ-კონგში დაახლოებით 600,000 ერთეული H200 ჩიპია დასაწყობებული, რომლებიც ჩინეთში შეტანას ელოდება. ექსპერტებს შორის არ არსებობს კონსენსუსი, თუ რატომ შეფერხდა მათი იმპორტი. ზოგიერთი თეორიის თანახმად, ეს შესაძლოა იყოს მზადება სავაჭრო შეთანხმებისთვის ან შიში ჩიპებში არსებული შესაძლო სათვალთვალო ტექნოლოგიების გამო.

სამთავრობო ზედამხედველობის კრიზისი

ამ ეტაპზე ამერიკულ კომპანიებს შეზღუდული ვალდებულებები აქვთ თავიანთი კლიენტების საქმიანობის კონტროლის კუთხით. თუმცა, ჯენსენ ჰუანგის პირადი და პროფესიული კავშირები ელის ჰუანგთან დიდ პრობლემას უქმნის Nvidia-ს, თუ დადასტურდება, რომ მან იცოდა კონტრაბანდის შესახებ. Nvidia და თავად ჰუანგი ადრე თავდებად უდგებოდნენ Megaspeed-ის მონაცემთა ცენტრებს და აცხადებდნენ, რომ მათი წარმომადგენლები პირადად სტუმრობდნენ ობიექტებს ლეგიტიმურობის დასადასტურებლად.

აშშ-ის მთავრობის ქმედებებიც კრიტიკის საგანია. სავაჭრო მდივანი ჰოვარდ ლუტნიკი, რომელიც ზედამხედველობს ჩიპების ექსპორტის ლიცენზირებას, შესაძლოა თანამდებობიდან გადადგეს. გავრცელებული ინფორმაციით, მისმა გამომძიებლებმა ვერ გამოავლინეს საეჭვო მყიდველები და ზედმეტად ლოიალურები იყვნენ Nvidia-ს ოფიციალური პირების მიმართ.